|
د دەستپێكێدا دو تێبینیێن من ھەنە، بێتر ئەز دێ
بەھسا یەكگرتنا زمانێ كوردی بكم بێ كو بچم ناڤ
مەسەلێن رێزمان. ھەر وسا ئەز دێ ئانەھا نەرینێن خوە
یێن تایبەت بینم زمێن نە وەك ئەندامەكی
ئاكادیمیایا كوردی.
پێشی دڤێت ئەم بنەما و كۆكێن زمانێ كوردی رۆھن
بكن.زمانێ كوردی نە تەنێ ژ زاراڤەكی پێك ھاتیە
لێبەلێ ژ پێنج زاراڤان: كورمانجیا ژۆری و
كورمانجیا خوارێ، زازاكی ، گۆرانی و لۆری. ژ ڤان
زاراڤان دو گەلەك ھاتینە پێش د دەما مە یا نھۆدا،
ئەوژی كورمانجیا سەری و یا دنێ ژی كورمانجیا خوارێ
یە. لێ، ئەڤ نایێ وێ واتەیێ مافێن زاراڤێن دن بێتن
بنپێكرن، دڤێر زمانزان و نڤیسەر خزمەتا وانژی
بكن.لێ راستیا ھەیەی كو ھەردو زارێن مە گۆتی بێتر
پێشكەتنە و ئەگەر خزمەتا وان بێتە كرن ناخوە خزمەتا
پارا بێتر ژ كوردان تێتە كرن.
دەربارێ
دیرۆكا زمانێ كوردی یا كەڤن ، بێتر ب زاراڤێ
ھەورامی و كورمانجیا ژۆری ھاتیە نڤیسینێ.ژ سالا
1500 دا ب كورمانجیا ژۆری نڤیسین ھاتیە كرن و
بەلگەیێن ڤێ یەكێ ژی ھەنە.میناك ھۆزانێن مەلایێ
جزیری د سالا 1500 ئاندا ب كورمانجیا ژۆری ھاتینە
نڤیسین، ئەلیێ تەرەماخی سالا 1591ێ ھاتیە نڤیسین.
ئەھمەدێ خانی د سالا 1682 ێدا یەكەمین فەرھەنگا
كوردی پێ نڤیساندیە.یەكەمین چیرۆكا كوردی د چەرخێ
نۆزدەھێدا پێ ھاتیە نڤیساندن. یەكەمیین رۆژنامەیا
كوردی-كوردستان- سالا 1898ێ.شانۆگەری ژ لایێ ئەبدلرەھیم
رەھمێی ھەكاری د دەستپێكا سەدسالا 20ێدا..ھتد. ژ
بەر ڤێ چەندێ زاراڤەكی كو ئەڤ مێژوویا درێژ ھەبێت
یا زێدەیی 500 سالی نە ئاسانە بێتە فەرامۆشكرن. و
ئەگەر بێتە ئیھمالكرن دێ زەرەر و زیان بگھیژە دیرۆكا
مە ب خوە .
خالەكە دی یا گرینگ ئەوە كو پارا بێتر ژ مللەتێ
كورد كو ھەژمارا وی دگھێتە دۆرا 40 ملیۆنان ب
زاراڤێ كورمانجیا ژۆری دئاخێڤن. تەوفیق وەھبێ
دبێژت كو ژ % 75 ژ گەلێ كورد ب زاراڤێ كورمانجیا
ژۆری دئاخڤن: دۆرا 25 ملیۆنان ژ وان ل بەھدینانا
ئیراقێ و ل سووریێ و كوردێن لوبنانێ و نەخاسمە
كوردێن باكور-كوردستانا توركیێ.و ژ % 25 تەڤاھیا
زاراڤێن دن یێن زمانێ كوردی پێك دھێنن.
كورمانجیا ژیری ژی د ناڤەندا شەرخا 19ێدا، ھن
ھۆزانڤانێن مەزن وەك نالی پێ نڤیسینە، پشترە ھكوومەتا
شێخ مەھموودێ ھەفیدێ نەمر كار پێكر، رۆژنامە و كۆڤار
وو گۆتارێن فەرمی پێ ھاتینە نڤیساندن. پشترە، ب
دامەزراندنا دەولەتا ئیراقێ رە سالا 1921ێ ئەو بوو
زاراڤێ فەرمی نەمازە ل سلێمانیێ و تا رادەیەكێ
كێمتر ژی ل ھەولێرێ. د ڤێ دەمێدا، خزمەتەكە گەللەك
مەزن ژ زاراڤێ كورمانجیا خوارێ رە ھاتە كرن و وێ
ئیسپاتا سەركەفتنا خوە كر د ھەمی بوارێن ژیانێدا.
بوو ھەم زاراڤێ زانستێ و ھەم یێ ئەدەبیات و وێژەیێ
ژی.
دڤێت بێژن كو سیاسەت باندۆرەكە مەزن دكە ل سەر
زمان. ئەگەر شۆرەشێن شێخ مەھموودی نەبوویا وو ھكوومەتا
كوردستانێ نینبایا ، كورمانجیا خوارێ ھندە پێش
نەدكەت. د دەما سالێن 1970-74ێ دەما رێككەفتنا
ئادارێ پێكھات د ناڤبەرا ھكوومەتا ئیراقێ و سەرۆكاتیا
شۆرەشا كوردی، د وان 4 سالاندا رەنگە ئەدەبیات و
زمانێ كوردی پێشكەتیتر بە ژ دەما مە یا نھۆ ب خوە
ژی. ھەر وەسا، پشتی سەرھلدانا 1991ێ ھەردوو زاراڤ
ل كوردستانا ئیراقێ پێشكەتن و بوونە زمانێ راگەھاندن
و وێژێ و خوەندن ..ھتد. ئانكو دەما دەستھەلاتەكە
سیاسی ھەبە زمان ژی پێش دكەڤە و دەرفەتێ پێشكەفتنا
وێ پرتر دبن. ل كوردستانا باكوور ژی د بن فشارا ھێزا
ملەتێ كورددا دەولەتا تورك كو قەت دان ب ھەبوونا
كوردان و زمانێ وان نەدانی ئیرۆ ئەم دبینئن رادیۆ
وو رۆژنامە وو تڤ ب كوردی ل وێرێ تێنە وەشاندن.
ھەر
د ڤێ چارچۆڤەیێدا، رۆلێ راگەھاندنا كوردی و شۆرەشا
ئیلۆنێ ھەیە. كو گەلێ كورد ل ئیراقێ نێزیكی ھەڤودوو
كر. كارێ بازرگانیێ ژی ھەردوو زاراڤێن سەرەكە ژ
ھەڤ نێزیك دكن.
|
