|
لةثيَش هةر هةنطاويَكدا كة بةرةو زمانى ستاندارد
بكريَتةوة ثيَويستة بير لةتيَطةيشتنى هاوبةش
بكريَتةوة واتة رِوو بكةين لة شيَوةزاريَك كة
زؤربةى واتة رِوو بكةين لة شيَوةزاريَك كة زؤربةى
خةلَك لىَ ى تىَ بطةن و بةكارى بهيَنن ضى لة
كاروبارى فةرميدا يان لةبوارى رِؤشنبرى و
بازرطانيدا يان لةو بوارانةدا كة ميللةتى كورد
دةبةستيَتةوة بة زمانانى ترةوة. هةر لةبةر ئةو
هؤية ئةو كةسةى كة بير لةزمانى ستاندةرت بكاتةوة
دةبيَت هةنطاوة بةراييةكان تيَطةيشتنى هاوبةش
فةراهةم بكات ماوةى دةيان سالَى بؤ دابنيَت و ضةند
خالَيَك ثةيرِةو بكات وةك:
يةكةم: لةهةنطاوى بةراييدا دةبيَت ديارى بكةين كة
كام لةشيَوةزارةكان بةرةو (لاوازى) دةضيَت و كام
لةشيَوةزارةكان بةرةو (ثتةوى) دةضيَت.
لةئةم رِووةوة هةر دوو شيَوةزارى كرمانجى ذووروو
وكرمانجى خواروو بةرةو (ثتةوبوون دةضن
لةبةكارهيَناندا، بةلآم بةدوو خيَرايى جياواز.
دووةم: لةهةنطاوى ثاشتردا، دةبيَت هؤى ئةو
جياوازيية ديارى بكةين كة بريتيةلة:لةسةرةتاى
سةدةى بيستةمدا بارودؤخى سياسى واى كرد كة كرمانجى
خواروو بكةويَتة بةر ثةرةسةندن و لةماوةى زياتر لة
(80 سالَ)دا، خؤى طرت و بةرةو ثتةوى رؤيشت. لة
بةرانبةردا، هةر لةو ميَذوووة كرمانجى خواروو
بوارى بةكار هيَنانى كةم بووةوة.
لةسالَى1970 وة خويَندنى كوردى دةستى ثيَكردو وةتا
ئيَستا نزيكةى ضل سالَة كة (12 سالَ) ى خويَندن
بةزمانى كوردييةو و تاقى كردنةوةى بةكالؤرياش هةر
بةكورديية (كرمانجى خواروو) واتة نةك هةر زمانى
كوردى طشت زانستةكانى تر هةر بةكوردى دةخويَندريَن.
لةسةرةتاى سالآنى شةستةوة كة بةشى كوردى لةزانكؤى
بةغدا كرايةوة و كةتائيَستا هةر ذمارةيان زؤر
دةبيَت لةزانكؤكاندا. نيوةى رِاستى ئةو بةشانة
رِوويان كردووة لة كرمانجى خواروو. بؤ نموونة
زؤربةى مامؤستايانى زانكؤ لةثسثؤرِى زمانى كورديدا،
لة شيَوةزارى كرمانجى خواروون تةنانةت شؤرِشةكانى
كوردستان زؤربةيان لة كوردستانى خواروو بووةوة و
لةئةم بةشةدا هةر كرمانجى خواروو لةبرةو دابووة.
لةدواى رِاثةرينى (1991) ةوة، لةناوضةى بادينان
شيَوةزارى كرمانجى ذووروو ثةرةى سةندووة و ثتةو
بووة و بةدةيان طؤظارو رِؤذنامةو بةسةدان كتيَبى
ثىَ ضاث كراوة ، يانبووة بة زمانى رِاطةياندنى (نووسراو،
بينراو ، بيستراو)هةر لةبةر ئةوة ئةو شيَوةزارة
بةرةو بتةو بوون ضووة، بةلآم بةخيَرايةكى كةمتر.
سيَيةم: لةهةنطاوى سيَيةم دا، دةشيَت هةردوو
شيَوازةكة بكةونة ثيَش برِكىَ بؤ ئةوةى ووشةو
زاراوةى يةكترى بةكار بهيَنن و هةر شيَوةزاريَك وا
بكات رِووبةريَكى زياتر دابثؤشيَت و زؤرترين كةس
لةشيَوةزارى بةرانبةر لىَ ى تىَ بطات. لةم رووةوة،
دةشيَت كةلَك وةربطرين لة:
هؤيةكانى رِاطةياندنى (بيستراو، نووسراو، بينراو،......)
بةتيَكةلَكردنى طشتى، يان ثارضةيى.
هونةرى (دؤبلاذ) بةكار بهيَنن لة ضةندين زنجيرة
دراماى بيانيدا، كة بةدةيان و بةسةتان كاتذميَر
بةهؤى ناوةرؤكةكةيةوة، خةلَك بؤيان دادةنيشيَت و
طويَيان لىَ دةطريَت. بؤ نموونة ، مندالآنى ئيَمة
، بةو هؤيةوة، شيَوةزارى (لوبنانى) و ( ميسرى)
دةزانن و بةكار دةهيَنى لة قسةكردندا.
كتيَبةكانى خويَندنى قوتابخانةكان دةشيَت
بةكوردييةكى (رِوون و رِةوان) بنووسريَت و دةبيَت
هونةرى دةرهيَنان و هونةرى ضاثيان ثتةوبيَت ، تا
زمانى كوردى وندا نةبيَت لة ئةو هةلآنةدا.
بايةخدان بةوانةى زمانى كوردى بةدوو نةخشةى
جياوازو خاوكردنةوةى هةر شيَوةزاريَك بؤ مندالآنى
شيَوةزارى بةرانبةر. بؤ نموونة، لةوانةى (ويَذة)
دا دةشيَت ئةو (هؤنراوة) بةرزانة لةبةر بكريَن كة
لة رِووى هونةرييةوة شايستةى ئةوةن كة بكريَن بة
طولَى نيَو كتيَبةكان.
ضوارةم: تا ئيَستا سةنتةرى تويَذينةوةى
زمانةوانيمان نيةو ئةو تويَذينةوانةى كة
لةزانكؤكان دةكريَن، بؤ ثةيداكردنى تويَذةرى زمانى
كوردى نية، بةلآم بؤ دروست كردنى مامؤستاى زمانى
كوردية. هةر بؤ بةلَطة، بةسةدان نامةى ماستةرو
دكتؤرا دراوة، بةلآم رِووبةرى ضاثةمةنيمان بىَ
بةريية لةكارى ئةو قوتابيانة. هؤى ئةمةش
دةطةريَتةوة بؤ ئةو راستيةى كة مامؤستايانى
سةرثةرشتيار (تويَذةر) نين. لةلايةكى ترةوة، تا
وةكو ئةمرِؤ طؤظاريَك نية كة بايةخ بةزمانةوانى و
بةزمانى كوردى بدات. تةنانةت، طؤظارةكانى تريش زؤر
هةذارة لة ئاستى بابةتى زماندا. لة ئةم رِووةوة،
هةبوونى سةنتةرى تويَذينةوةى زمانةوانى بريتيية
لةضارةسةر، بؤ ئةم نةخؤشييةى زمانى كوردى ضونكة
رِووبةرى تيَطةيشتنى هاوبةش بةرين تر دةكاتةوة.
بىَ طومان ئةو سةنتةرانة بلآوكراوةى خؤيان دةبيَت
و كؤرِو سمينارو كؤنفرانس و بةرنامةى خؤيان جىَ
بةجىَ دةكةن.
لةم رِووانطةيةوة، ئةم جؤرة ثرؤذانة سةرةداوى
ئالَؤزكارى زمانى ستاندةرت دةدؤزنةوة، نةك
بمانةويَت لة شةوورؤذيَك دا برِيارى لةسةر بدةين.
لةرِاستيدا، نابيَت و ناشيَت زؤر لةزامنةكة بكةين،
تةنانةت ئةطةر برِيارى سياسى لةسةر درا دةبيَت ئةو
برِيارة بكةويَـتة خزمةتى زانستى.
ثيَنجةم : لةهةنطاوى ثيَنجةمدا ميللةتى كورد دةطات
بة ئاستيَكى زؤر بةرزتر لة تيَطةيشتنى هاوبةش. لةو
ئاستةدا زؤر بةئاسانى دةشيَت يةكيَك لةو دوو
شيَوةزارة بة برِياريَكى سياسى (لةسةر بنةمايةكى
زانستى) بكريَت بةزمانى ستاندةرت.
ئةوةشمان لةبير نةضيَت كة ئةوةى تازة ئةو رِؤذة
دةبينن و ئيَمةش ناطةريَينةوة دواوة. ئةوةى لةلاى
ئيَمة (زبر)ة دةشيَت لةلاى ئةوان (لووس) بيَت و
ئةوةى لةلاى ئيَمة (لووس) ة، دةشيَت لةلاى ئةوان
(زبر) بيَت.
|