|
زمان ثةيوةندى بةزانستى كؤمةلآيةتى هةية
دةروونزانى ماتماتيك فيزيا
وة بايةلؤجى وة زؤر زاستى تريش وةكو لؤجيك كة دةكا
مةنتيق ياخود سؤفى طةريش ئةوانيش باى خؤيان باسى
زمانيان كردووة لةديدو روِوانطةى خؤيانةوة،لةسةدةى
رِابردوو ديسؤسيَرخزمةتةكى باشى زمانى كردووة
دوايى ئةوةى كة لةكاتى خؤى زانستى كؤمةلآيةتى
زياتر لةزانستةكانى تر ثةرةى سةندووة ضةندين
بيردؤزو نةزةرييةى زانستى كؤمةلآيةتى هيَناوةتة
ناو زانستى زمانةوة لةوانةوة كةثيَناسةى زمان
دةكات دةبىَ زمان دياريدةيةكى كؤمةلآيةتي ية ، ئةم
ثيَناسة بةشى زياتر لةلايةن زانستةكانى كؤمةلَناس
ئةوة بةدى دةكرىَ ضؤن توانى ئةو بيردؤزةيان ئةو
ثيَناسة بتوانى خزمةتى زانستى زمان بكا وة زانستى
زمان دوور لةهةموو شتةكانى تر كة لةوانةية دوور بن
بةزمان ئةو كة ئةو كتابةى كة (المندوغة العام)
ديسؤسيَر دايناوة دواتر د. يوسف عةزيز كردوويةتة
سةرزمانى عةرةبى نيَوانى ئةو تةرجةمةية لة بيست
سالَ كةمتر نية ئينجا كةوتؤتة دةستى ئيَمة بتوانين
شتيَكى لىَ تيَبطةين. ئةو دةلَىَ (نظامون
من رمز والعلاقات)
كة باسى زمان دةكا (نظام
من
الرموز و العلاقات) ليَرةدا زؤر شت دةطريَتةوة
روموز مانايى هيَمالةوانةية دةنط رةمز بىَ
لةوانةية رةنط رةمز بىَ لةوانةية تؤ هةر
ئيشارةتيَك بةجسمت بكةى بةدةمة بةدةستة بةضاوة
ئةوانةش هةموو دةكاتة زمان، ئيشاراتى مرور ئةويش
كة دةكاتة رموز ئةويش دةكاتة زمان ليَرةدا ئةو
روموزانة عيلاقة دروست دةكةن ضؤن كؤمةلَطا ثيَك
هاتووة لة كؤمةلَةيةك ثةيوةندى ثةيوةندى خيَزانى
ثةيوةندى عةشائيرى ثةيوةندى تر هةر ئةوها زمانيش
ثةيوةنديية ئةو دةنطانة ئةو مؤركيمانة كة يةك
دةطرن رِستة دروست دةكةن رِستة زادةى ئةو
ثيَكهاتةية كة ضةند مؤرتيميَك و ثؤلينيَك كة
دةكاتة سين تاكة كة دروست دةكا دواتر دةكاتة
مانايةك رِووبةر، ضؤن كؤمةلَطايةك كؤمةلَةكة
ثةيوةنديةك كة دروست دةكةن لةثيَناوى شتيَك شتيَك
بكةن بةهةدةفيَك ئةوها زمانيش كة ئةم ثيَكهاتانةى
دةطاتىَ بؤ ئةوةى مانايةك دروست بكا هةدةفى كؤتايى
لة ئةو ثةيوةندية دةكات كة لة كؤمةلَطا وةرطيراوة،
ئةو شتة دروست دةكات كة مانايةكة واتا يةك بدا.
دوواتر زياتر ئةو ثةيوةنديةى بةينى نيَوانى
كؤمةلَناسى و نيَوانى زمان قوولَترى كردةوة طةيشتة
ئةوةى كة دال و مةدلوول بةداخةوة نازانم بة كوردى
دال و مةدلوول ضى ثىَ دةطوترىَ ئةو ثةيوةنديةى
بةثةيوةنديةكى ئيعتيباتى دروست كردووة لةوة
دةطةيشت كة ئةوةى زمان دروست كراوة نةك ئةوانةى كة
دةلَيَن زمان شتيَكى ئيلاهية و داويةتة بةشةر
نةخيَر زمان زادةى ذينطةيةو وةزادةى ثيَكهاتةى كة
كؤمةلَةى ئةو كؤمةلَطاية دروست دةكةن ئةوان لةناو
خؤيانا دةطةنة ئةوةى كة ناو لةو شتة بنيَين. بؤيةش
ليَرةدا ئيَمة دةتوانين بلَيَين هيض زمانيَك لةهيض
زمانيَك ناضيَت ضونكة ئةو ئيرتيباتةى كة
ئيرتيباتيَكى ئيعتيبار بةينى دال و مةدلوول كة
ئيَمة دةلَيَين ترى بة ئينطليزى دال بةكوردى
ئةغادس بة توركى بةلآم شتةكةش هةر يةكة. وةكو
ماددة يةك ماددةية بةلآم وةكو ناو ئةو ناوانة
دةطؤرِىَ وةكو رةمز لةبةر ئةوة هيض ثةيوةنديةك
بةينى ماددةى ميكةويناتى ئةو شتة نية لةبةر ئةو
ناوةى كة ناوى لىَ دةنيَين وةكو مرؤظــ ناوى لىَ
دةنيَين ئةحمةد، محةمةد ،حوسيَن بةلآم خؤشى
ناوةرؤكةكةى هةر يةكيَكة لةبةر ئةوة كة ناوى خؤى
دةطؤرِىَ خؤ شةخسيةتةكةى ناطؤرِىَ كة سايةتيةكةى
ليَرةدا نامةوىَ بةرةو ئةو ئةوةى كة ئةو باسى
كردووةو لةكتيَبةكةيدات ضونكة زياتر تةخةسوسيَكى
بلَيَم وةكو موحازةرةيةكى زانكؤى لَى ديَت دةضمة
سةر ثةيوةندى نيَوان دةروونناسى و زمان ض
ثةيوةنديةك هةية. زمان هةستة دةربرِينة زمان
ئينفيعالة هةلَضوونة ترسة ئةمانة هةمووى رموزى خؤى
هةية هةمووى لةكاتى خؤيدا دةربرِينيَكى خؤى
هةيةدةربرِينةكة زياتر لاى كىَ بةديار دةكةوىَ
زياتر لاى زمانى عام ناتوانى تؤ بةدى بكةى تةنيا
لةلاى ئةوانةى عام ناتوانى تؤ بةدى بكةى تةنيا
لةلاى ئةوانةى كة بةهرةدارن وةكو شاعير زياتر
ئةتوانى تؤ لةواندا لةناو دةقةكةدا ئةو هةست و
نةستة بدؤزيتةوة، بةلآم ضؤن دةيدؤزيةوة كة ئيًَمة
لةثيَشةكى طوتمان زمان زانستة هةموو زانستةكان
خزمةتى زمان دةكةن ئةو نةتيجانةى كة دةكةين
دةيطةنىَ هةموو زانستةكان خزمةتى زانستى زمان
دةكةن. لةبةر ئةوة كندى كة ئةبو تةمام شعرةكةى
خويَندةوة طوتى عومرى كورت دةبىَ ئةو شاعيرة، يان
حةت و منقلبة ضونكة ووشةكان لةناو دلَيةوة
دادةتاشى ضةند جار بةشةوان دانيشتووة بؤ ئةوةى
ووشةيةك بضرِن لةناو ميَشكدا بتوانى لةبةر ئةوة
ئينفيعالة. لةسةر مردنان دةلَىَ لةسةر دلَدارةكةى
دةلَىَ هةلَ دةضىَ تورِة دةبىَ ئةوة هةموو
ئينفيعالن ضؤن ئةو ئينفيعالة دةدؤزينةوة. بناغةى
هةموو ووشةيةك هةموو رِستةيةك دةبىَ لةبرِطةوة
دةست ثىَ بكات كة هةتا سيرة ئةو مقاتيعانة ئةو
سيلةبانة لةدوو دةبىَ شى بكةيتةوة. مقاتعمان هةية
كورتة كةسى دى ثيَك ديَنىَ مةقاتيعمان هةية
متوةستة كة س دى دى ثيَكديَنىَ. كؤنسنا براون
مةقاتيشمان هةية داخراوة سى دى دى ثيَك ديَنىَ
ليَرةدا هةمانة مةقاتيعى دريَذمان هةية (سى دى ،
سى سى)يان (س، ظى ظى سى ) ئةوانة هةموو دةبىَ كة
ئةو دةقةت شى كردةوة ئةوانة بدؤزيتةوة لةخيلالى
ئةوانة ضةند كؤسنالَت هةية ضةند ظاول هةية ئةو
كؤنسؤنتانة ضين ذيَدارن ذيَدارنين ليَرةدا دةبىَ
بضينة لاى فيزيا لةموختةبةرى فيزياى ئةو دةنطة شى
بكةيتةوة بة واستةى ئةجهيزةى تايبةت ثىَ ى
دةطوترىَ ريزؤنانس رةنينةكةى بدؤزيتةوة ئايا
دةرةجةى ضةندة دواتر زانستيَكى تر خزمةتى ئةو كارة
دةكا كة زانستى ئيحصاية تؤ ئيحصا دةكةى ضةند
سيرةلى داخراوت هةية داخراوة ضةند سيرةلى كراوةت
هةية، ئةطةر هاتوو داخراوةكان لةكراوةكان زياتر
بوو مانايى واية ئةو شاعيرة بةرةو خةم دةرِوات
بةرةو هةلَضونيَك دةروات كة دةيخاتة ذوورةوةى خؤى
بةلآم ئةطةر هاتوو ئةو مقاتيعانة هةمووى مةفتوح
بوون يان نسبةتى مةفتوح زياتر بوو ليَرةدا
سةرذميَر دةور دةبينىَ ئةو كاتة تؤ دةبىَ ئةو
شاعيرة لةحالَةتيَكى وةك خؤشيا ئةو شيعرةى طوتوة،
دواتر ديَينة سةر ئةو نةزةريةى فيزيائيةى كةثىَ ى
دةطوترىَ قوتابخانةى براك (براك نسكون ترؤك) نسكؤن
زياتر بايةخى بةو كارة داوة وة توانيويةتى
لةخزمةتكردنى زانستةكانى كة وةكو فيزيا وةكو
سةرذميَر خزمةتى زمان بكةن ليَرةدا من يةك شت
دةلَيَم ئةطةر بمانةوىَ خزمةتى هةر زمانيَك بكةين
دةبىَ لةدةنطةوة دةست ثىَ بكةين، ئةوةية كةمن
دةمةوىَ بطةمة ئةو نةتيجةى كة ئايا تا ضةند ئةو
زانستانة خزمةتى زمان دةكةن تاكو ئيَمة لةرِستةوة
دةست ثىَ بكةين تاكو ئيَمة لةواتاوة دةست ثىَ
بكةين ئيَمة ناتوانين خزمةتى هيض زمانيَك بكةين
وةكو طشتى دةبىَ بايةخ زياتر بةدةنط بدةين ضونكة
دةنط هيَماو تةعبيرى ناوةرؤكى مرؤظــ دةدات
لةلايةنى هةست و نةستةوة دةبىَ ئيَمة وا بكةين كة
تاضةند سةرذميَر ليَرة وةزانستى كؤمةلآيةتية وة
زانستى كؤمةلآيةتى خزمةت دةكا، ئيَمة وةكو
بةتةنيا وةكو ثسثؤرايةتى زمان كار بكةين بؤ زمان
ناتوانين خزمةتى زمان بكةين ثيَويستيمان بةضةند
ثسثؤرايةتيةكى هةية لةوانةية كة بلَيَين ئةبىَ
فيزيايش لةطةلَمانابىَ زؤر كةس دةلَىًَ ئةو
ثةيوةندى ضى ية، نةخيَر دةبىَ ئةويش بابةتى خؤى
ثيَشكةش بكا لةو رِووانطةى دةنطةوة ئايا
ثيَويستيمان بة كؤمةلَناسى هةية بةلَىَ
ثيَويستيمان ثىَ هةية ئايا ثيَويستيمان
بةدةروونناسى هةية بةلَىَ ثيَويستيمان
بةدةروونناسى هةية دةمةوىَ بطةمة ئةوةى كة ئايا
زانستةكانى تريش لةوانةية بلَيَين ئيَمة
ثيَويستيمان بةضةند لَيَكؤلَينةوةيةك هةية
لةماتماتيك تا ضةند خزمةتى دةكةين خزمةتى زمان
دةكةين.توانسترين كةس كة بتوانىَ خزمةتى زمان بكات
ديسان دةطةرِيَمةوة سةر ئةوةى كة دةلَيَم شاعير
ضؤن يارى بةو هةويرة دةكا كة زمانة دةيباتة دواوة
دةيهيَنيَتةوة يارى ثىَ دةكا تا ضةند يارى ثىَ بكا
ئةوةندة زياتر دةتوانىَ خةلَكى تر بؤ خؤى
رِابكيَشىَ دوور بكةويَتةوة لةو نةمةتيةى كة
خةلَكى تر شعرى ثىَ دةلَىَ لةبةر ئةوة نالَىَ
متةمةيز بوو مةحووى موتةمةيز بوو توانيان بالَى
خؤيان بكيَشن بةسةر ئةوانى وةكو تةمام بةلآم ئةوان
توانيان زياتر ببنة كةلَةشاعير كة خةلَكى قسةى ثىَ
دةكةن ئايا ماتماتيك ض خزمةتى ئةوة دةكرىَ. لةبةر
ئةوة ئيَمة ثيَويستيمان بةثسثؤرايةتى ماتماتيك
هةية كة تاضةند خزمةتمان دةكا تا ضةند ميَشكمان
هؤشمان والىَ دةكا كة بتوانين يارى بةو زمانة
بكةين ضونكة ماتماتيكيش يارى كردنة بةو دةنطانةى
كة زؤرشت دةطةينىَ. ثيَويستيمان بةوانةية
كةلةبوارى فةلسةفةو لةبوارى مةنتيقةيش ئيش دةكا،
سؤفى طةريش بيَت هةر ئةوها ثيَويستيمان ثىَ هةية،
ئةطةر بطةرِيَينةوة سةر كتيَبةكةى ئيبن ئةعةرةبى
تا ضةند توانيويةتى ئةو حةرفانة مةعنايان بؤ
دؤزيَتةوة رةبتى كردووة بةينى وجودو بةينى زمان
تةرتيبى بؤ داناوة تةرتيبى يةكةم عةقلَة قةلَةم وة
بيئةية،حةيوانة، نةباتة ...... هتد ئةو بيست و
هةشت دةنطةى كة لةزمانى عةرةبى هةية تةوزيع بكرىَ
لةسةرى دواتر رةبتى بةينى نوون ضه
مه ى
كردووة دةلَىَ ئةو دةنطانةى لةذوورةوة ديَتة دةرىَ
لةتاريكى ديَتة دةرىَ بؤ شويَنيَكى رووناكى ئةو
لةرووانطةى فةلسةفةى ئةو هيض حةرفيَك نية بىَ
مةعنا بىَ وة ئيسثاتيش بووة، هةموو دةنطيَك
ٍمةعنايى هةية وةلةبةر ئةوةى زمان بكات، دةتوانم
بضمة سةر بايةلؤجى دةتوانم بضمة سةر شتى تر بةلآم
ثيَويستيمان بةضةندين كؤنفرانس هةية وة ئةطةر
هةيئةتيَكيش دروست بكرىَ بتوانين ئيشراف لةسةر ئةو
كؤنفرانسة بكات، بطةرِيَت بةدوواى خةلَكانى ثسثؤرا
تةنيا ئةوانةى كة زمان ناسن ناتوانن خزمةتى زمان
بكةن لةطةلَ ئةوة ثيَويستيمان بةضةندين
ليَكؤلَينةوة هةية لةزانستى زمان بةلآم بةتةنيا لة
زمان نا زؤرجار دةلَيَن ئةندازيار ض ثةيوةنديةكى
بةزمانةوة هةية زمان خؤى هةندةسةية لة ئةسلآ زمان
هةندةسةية لةبةر ئةوة ثيَويستيمان بةهةندةسةش هةية
ثيَويستيمان بةبايةلؤجى هةية بؤ ئةوةى ئةو دةنطانة
كة لةو شيَوانة دةردىَ لةناو جيهازى نةفت بؤمان
ديارى بكة.تاكو ئيَستا موختةريش ناتوانىَ بزانىَ(
باْ،،ميم، واو) بة تةواوى بةتايبةتى واو لةضوىَ
دةردةضىَ، زؤرجار ئيَمة دةلَيَين (باْ، ،واو)
دةنطيَكى شةفةوية بةلآم شةفةوى نية لةدوورترين
شويَن دةردةضىَ كة نزيكى قورطة. |