|
خةباتى نةتةوايةتى لة كوردستانى عيَراقدا
لةراستيدا لةخةباتى نةتةوايةتى كوردةوة دةستى
ثيَكرد دةست ثيَك كورد كة ضةوسيَنرانةوة وة
وشيارييان ثةيدا كرد بة مافةكانيان دةستيان
بةخةباتى نةتةوايةتى كرد، لةرؤشنايةتى خةباتى
كوردةوة نةتةوةكانى دى بابلَيَين بويَرييان ثةيدا
كرد بؤ ئةوةى داواى مافى خؤيان بكةن و خةباتى
خؤيان طريَدا بةخةباتى نةتةوةى كورد لةبةر ئةوةى
ثيَكةوة لةنيشتمانةكدا دةذين هاوبةشن لةو
نيشتيمانةى كة ثىَ ى دةوترىَ كوردستان. زؤر طرفت
لة بؤ ئيَمة دروست دةبيتن كة دةلَيَين كوردستان
لةبةر ئةوةى خةلَكانةك مةزةندةى ئةوة دةكةن كة
كوردستان شتةكى خةتةرةو ترسناكة لةسةر بةعزة
موقةدةساتى نةتةوةكانى ديكة بةرِاى مة ئةو
ترسناكية هيض بنةمايةكى نية. تةنها لةخةيالَى
شؤظيَنيستةكانا نةبىَ شؤظيَنيستةكان لةبؤ ئةوةى
بيروباوةرى خؤيان بسةثيَنن لةسةر كةمينةكانى تر
كةمينةن مةبةستم لة ذمارةية نةك لةبوون تؤى خؤيان
بسةثيَنن بةسةر كةمينةكاندا ئةو ريَبازة دةطرينة
بةرو موقةدةساتى خؤيان فةرز دةكةن ثيرؤزى خؤى هةية
موقةدةساتى خؤى هةية ميَذووى خؤى هةية ئةو
ميَذووةى كة بابلَيَين لةعيراق ياخود لةناوضةى
رِؤذهةلآتى ناوةراست نةتةوة طةورةكان شانازى ثيَوة
دةكةن، بضووكترين نةتةوةش ثيرؤزةى خؤى هةيةو
شانازى ثيَوة دةكةن تورك شانازى بةميَذووى خؤى
دةكا مافى خؤيةتى فارس شانازى بةميَذووى خؤى دةكا
و كةس رِيَطرى لىَ ناكا عةرةب فةرزى كردووة
لةسةرمان بةريَطةى ئيسلامةوة كة ثيرؤزى هاوبةشمان
هةبيتن رِيَزى لىَ دةطرين ئةمما كورديش ثيرؤزى خؤى
هةية ميَذووى خؤى هةية خةباتى خؤى هةية كةدةلَيَم
كورد ليَرة كوردستانمان لةبةر ضاو دةبيتن ئةو
نةتةوانةى لةناو كوردستاندا دةذين ضؤن هاوكارى
يةكتريان كرد بؤ ئةوةى ئةو رؤذة دابيَت هةر
نةتةوةك باجى خؤى دا، ديَين طةياندنى خةلَكانمان
ياخود طةلمان بؤ ئةو ئاستةى ئيَستا كة تيَيدا
دةذين كةواتة ئيَمة هةموو هاوبةشين لةضاك و خراثى
ئةو وةزعةى كةتيَيدا دةذين ضاكةكة خويَنمان رِيَشت
شةهيدمان دا بةهةموو نةتةوةكانةوة بؤ ئةوةى ئةمرِؤ
دابين بكةين خراثيةكةش دةلَيَن قسة دةكرىَ
طةندةلَى و ضى و ضى هةمووى راستة لةمةش بةشدارين
بةشدارييةكةمان ئةطةر خؤى لةسةر طةندةلَى ياخود
دةست نيشانى دةردةكان ناكةين بؤ ئةوةى بةرةو
ثيَشتر برِؤين. خةلَكانيَك خةباتيان كرد
خةلَكانيَك خويَنيان رِيَشت ئةمرِؤيان دابين كرد
ئةمرِؤش مانةوة دةبينين ساحيَب فكرةكى رِيَك
نةبووين بةعةقليةتى شاخ ئيدارةى شارمان كرد وامان
ليَهات ئةوة دووبارة بةرةنطارى شؤظيَنيةتى عةرةبى
دةبينةوة رِيَزيشم لة بؤ عةرةب هةية، ئةطةر
بهاتباية ئةوة بةبيرةكى ثيَشكةوتوانة بيرمان ياخود
خةباتمان بطواستباوة خةباتى شاخ سنوورةكى هةية
بابلَيَين شروتةكى هةية كة هاتينة ناوشار ثيَويست
بوو بة شيَوةى خةباتى شارستانيةتى ياخود خةباتى
ناو شارمان رِيَضكةيةكى دى وةرطرى بةلآم خةبات
طيَرِانمان فةرامؤش نةكةين وة خةباتى ناو شارمان
ئاستةكى دى وةرطرى ئةوة ثيَويست بوو وابىَ
بةتيَرِوانينى خؤم ئيمكانة غةلَةتيش بم، هةر فكرةك
ثيَويستى بةموناقةشة دةبىَ ثيَويستى بة وتو ويَذ
دةبىَ بؤ ئةوةى بةرةو ثيَشى ببةين. ئةطةر ئةمن
طوتم كةمتيار ثياوةكى ضاكة هةر ضةثلَةم ليَدا هةر
دةسةلآت ثيرؤز بوو لام مانايى ضيم كرد. طورطم بة
طورط طؤرِى ئايا راِزيم بةوةى طورِط حاكمان بىَ
ياخود خةلَكانى خؤمان ثيَويستيمان بة
ئاراستةكردنيان هةية ثيَويستيمان بةوة هةية كة دلَ
ودةرونمان لةطةلَيان يةك بىَ بؤ ئةوةى ئاراستةيان
بكةين نزيكترين دؤستم ثيَم دةلَىَ ئةوة لةكةيةى
بسترِةوة بؤ ئةوةى دوذمن ثىَ ى خؤش نةبيتن. ئةطةر
ئةمة بةو رِووحيةتةوة رِةخنة بطرين ئارِاستةى
سةركردةى ئيدارييةكان و سياسيةكانمان بكةين، باوةر
بكةين بةرةو ثيَش دةرِؤين و شؤظيَنيستة درِندةكانى
كة دةيانةوىَ بمانخةنة ذيَر رِكيَفى خؤيان هيض
نةبىَ دةجار بيردةكةنةوة ئينجا يةكجار هةنطاو
دةنيَن سوثاستان دةكةم لةو مونتةلةقةوة لةو
تيَرِوانينةوة ئةمة دةلَيَين توركمان كيَية
توركمان ئةو كةسةية كة دةلَىَ من ئينتيمام لةبؤ
توركمان هةية لةوولآتةكيشدا دةذيم ئةو وولآتة
جوطرافيايةكى تايبةتى هةية وةسنوورةكى تايبةتى
هةية ئةو سنوورة دةست نيشان دةكرىَ، ئةو رِوقعة
جوطرافياى كة كوردستان لةعةرةبستان جيادةكاتةوة
ئةو شريتة حدوديية كة لةشةنطارةوة هةتا بةدرةو
جةسسان دةرِوا شةريتةكى حدودى زؤر تةسك وولآتى
توركمانة. توركمان نشينة كةبةشةكة لة كوردستان ئةو
سنوورةى كة بةدرِيَذايى ضياكانى حةمرين عةرةبستان
جيا دةكاتةوة لة كوردستان بابلَيَين لةداميَنى
كوردستاندا توركمان دةذين ذيانى توركمان ياخود
نةتةوةى توركمان بيروخواست و خةونةكانى ضين
جياوازى هةية لةطةلَ ئينسانى كورد ئةطةر
جياوازييةكة لةجياوازى رِةطةز بىَ يان جياوازييةكى
بايةلؤجى بىَ ئةوة هةموومان دةزانين ئةوة نية
ئينسانى توركمان وةكو ئينسانى كورد واية ضةند
ثالَةثةستؤيةكى زؤر لة وجودمان طةورةتر حاكمياتى
هيَنا سةرمان وايكرد توركمانيش وةكو نةتةوةى كورد
بةش بةش بكريَت كة بةناحةقيش دابةش كراينة
ناحةقيةكة لةوةية زؤربةى برا كوردةكانمان لة
توركيا دةذي، بةعزيَك دةلَىَ 25 مليؤنة بةعزيَك
دةلَىَ 20 مليؤنة بةعزيَك دةلَىَ 15 مليؤنة
بابلَيَين سةرذميَرى نةكراوة بؤ ئةوةى بزانين
نةتةوةى كورد ضةندة لةويَندةرىَ، بةلآم زؤربةى
لةويَن لةنيَوان هةر وةتر لةعيَراق هةروةها
لةسوريا هةروةها ثةرت و بلآوبوينةوة وا بةو
دواييةى بيستم لةئةفغانستانيش كورد هةية هةروةها
توركمانيش هةية توركمانةكانى عيَراق ضارةنووسيان
بةبرا كوردةكانيانةوة مةقبولة ثتر لةوةى كة
ضارةنووسيان بةبرا كوردةكانيانةوة مةقبولة ثتر
لةوةى كة بةعةرةبةكانيان مةرِبوتة بةلآم رِذيَمة
فاشستيةكان شؤظيَنيستةكانى كةحومكرانى عيَراقيان
دةكرد دةسةلآت وايكرد ئةو ناوضة توركمان نشينانةى
طوتمان كةلةداميَنى كوردستاندا وجودى هةية
تأسيراتى عةرةبى ليَكرا بةذن و ذنخوازى و ئةو
مةستةكلآوى و ماناى بةئيجبار هيض ئةوة ناشارمةوة
جوانترين كضانمان لةو شةريتة حدوديية عةرةبةكان
خواستيان بةزةبرى دةسةلآت و بةزةبرى ثارةو
ئيمكاناتى كة هةيان بوو بةتؤقاندن لةبةر هةندىَ
دةبينين خةلَكانى توركمانةكانى كةركوك ثتر لةوة
دةترسيَن دةنا ئةطةر ئةمة سةر بةكوردستان بين ئةدى
كىَ نةوةكانمان ببيني، ئةوةى لةتكريتة ئةوةى
لةحةويجةية مةترسيان لةسةر ئةوةية نةوةكانى خؤيان
نابينن ئةطةر سةر بةكوردستان بوون توركمانةكانى
كةلةناوضة ئازادكراوةكانى كوردستان دةذين قةت وةكو
ماسى دةلَيَن ئةطةر ئةمة لةكورد ترازاين دةخنكيَين
ضؤن ئةوة بكةين ئةو دوو شةريحةية يةكترى بطرينةوة
متمانة سيقة ئةطةر ئةو سيقةيةمان دروست بكردباية
ئةو ضةند سالَةى كة ئازاديمان ضةشت ئيَستا
توركمانيش يةك دةبوو كورديش خؤكوذى نةدةكرد، ئةو
خؤكوذيية دةمانةوىَ كةم بيتةوة لةلايةكى دى بلَق
دةداتةوةو سةرهةلَدةداتةوةو شيَواندنى بابلَيَين
ئةو ئاراستةيةى كة لةثيَناوى دا خةباتمان كرد
دةشيَوندرىَ ئيَستا لةثيَناوى ض هةمووتان لةمن
ضاكتر دةزانن ثيَويست ناكا ئيَوة تةسريحى ثىَ بدةن.
ديَينة سةر ئةو واقيعةى ذيانى توركمان لةطةلَ كورد
ياخود بابلَيَين ذيانى سياسى توركمان لةطةلَ
رِابةرة سياسيةكانى كورد طةمةى بةقةزييةى توركمانى
كرد. لةثيَناوى ض لةثيَناوى ئةوةى نةوةكو كورد يةك
بطرن وةويستيان يةك بخةن بطةنة مافةكانيان ئةو
دةولَةتانةى كة دةستيان لةعيَراق وةرداو لةمةسةلةى
توركمان وةردا مةبةستمان نةدارى و وةزعى ئابوورى
ئينسانى عيراقى بةتايبةتى ديَتن قةبوولَى بكات و
ضاو بةرةو ذيَرى ئةو موساعةداتةى بىَ لةرِيَطاى
موساعةداتى ئينسانى وةكو ريمؤنت كؤنترؤلَ تةحريكى
قةزييةى توركمانى كرا. ليَرة بةس توركمان موقةسير
نةبوو قيادةى كورديش موقةسير بوو توركمان موقةسير
بوو لةبةر ئةوةى زةرفةكى حةتمى بةسةريدا هات برسى
بوو كورديش ناوى خؤى دةنووسى دةيطوت ئةمن توركمانم
لةبةر ئةوةى برسيتى كابرا فةيلةسوفةكى سياسةى
ئينسانيش دةلَىَ بةثىَ ى ضينةكانى كؤمةلَطا دابةش
دةكرىَ ئةوة رِةنجبةر ئةوة رِةنجدةرة ئةوة
ضةوسيَنةرة ئةوة ضةوساوةية بة ض دةست نيشان دةكرىَ
ئةو ضينانة هةموو بةوةى دةست نيشان دةكرىَ بةبوونى
ئابوورى عةمةليةى ئينتاج لةكيَندةريَية ئةو كةسةى
مشة خؤريشة عارةقةى تالَةو كريَكارو زؤر
ليَكراوةكان ياخود زةحمةت كيَشان دةخوا ئةوانيش
موعلومن ليَرةش ضةند مةسةلةك تيَكةلآوى ئةو
مةسةلانة دةبىَ يةك لةوان دينة عةشائيريةتة وةزعة
ئابوورييةكةى كةتيَيدا دةذين زغوتى دةرةوة
بةضةندين هؤكار هةية ئةو مةسةلانةمان لةبؤ دةست
نيشان دةكاو وامان ليَدةكا ئةمة ثابةندى بين
شؤرِشيش لةثيَناوى شكاندنى ئةو ئةلَقانة
سةرهةلَدةدا. دونياش هةروا بووةو هةرواش دةبىَ.
ضؤن رِةبتى نةتةوةى توركمان دةكةين ياخود قيادةى
سياسى كوردة وة قيادةى سياسى كورد هةست بةوة دةكةن
هةموولايةكيان هةموو ئةترافى موتةساريحيشيان هةست
بةوة دةكةن دةلَيَن ئةمة زؤرليَكراو بووين ئيَمة
ضةوسيَنراين كةواتة ئيَمة ئامادةنين خةلَكانى تر
بضةوسيَنين ئامادةنين كلدانيةكان بضةوسيَنين
ئامادةنين ئاشووريةكان بضةوسيَنين ئةوا قةزيةى
سريانيش ثةيدا بوو ئةوة ئةرمةنيش مةقعةديان
دةدةينىَ ئةمما توركمانيش هةروةها وةكو ئةوانى دى
بةس ليَرة طرانايى ياخود ئةو ثالَةثةستؤيةى
ثشتطيرى هةريةك لةو نةتةوانة دةكا ضةند تأسيرى
لةسةر قيادةى سياسى كوردى بةتيَكرِايى ئةوة
مةسةلةكانمان دابين دةكا ئيَمة توركمان دةلَيَين
سيَيةم نةتةوةين لةعيَراق دوايى عةرةب و كورد
ئيَمة وة دووةم نةتةوةين لة كوردستانى عيَراق. كة
دةلَيَين دووةم نةتةوةين لة كوردستانى عيَراق
مةبةستمان هةوليَر نية مةبةستمان ثرديَش نية
مةبةستمان ئةو شريتة حدودييةية هةتا بةدرةو جةسسان
كة توركمان نشينةو ئةو خةلَكانةى كة دةلَيَن ئيَمة
توركمانين ياخود بةعزةكيان هةر زمانيشيان
لةبيركردووة بةعةرةبى قسان دةكةن و ئينتيماى خؤيان
لةبيرة هةروةها كورديش هةن لة كوت و عمارة كة ئةمن
تيَيدا ذيام كورديش دةلَىَ ئانى كوردى (بةس ما
اعرف ناسى لواتى) زمانى خؤم لةبير كردووة جا ليَرة
قيادةى سياسى كورد ئةو مجامةلةية دةكات ياخود
طةيشتة ئةو رِادةيةى كة بير بكاتةوة عيلاجى
مةسةلةى نةتةوايةتى بكاتن ثرسيان بةحزبة سياسيةكان
كرد ثرسيان بةرِؤشنبيرةكان كرد طةيشتينة ئةو
برِيارةى كة كؤتا باشترين عيلاجة لةو هةنطاوةى كة
ئيَستا تيَيدا دةذين كؤتا مانايى ضى، مانايى
تةخمين كردنى ذمارةى دانيشتوانى ئةو نةتةوةية لةو
ثارضة لةو رِوقعة جوطرافيايةى كة تيَيدا دةذين
ئةوة بوو سةرؤك مةسعود بارزانى لةيةك دانيشتنةكان
باسى ئةوةى كرد طوتى برادةران طوتيان كاكة توركمان
حةجميان ئةوةندة نية كةواتة ئةمة كةركوكمان يةك
شتى طوت طوتى كةركوك ئةو ناوضة دابرِاوانة وةختى
دواي رِيفراندؤم ياخود ئةو هةلَبذاردنةى دةكرىَ كة
هاتنةوة سةر سنوورى ئةو سنوورة واقيعةى كوردستانى
خؤمان ثاش ئةمة حيساباتى دى دةكةين ئيَستا ئةوة
تةسةورى ئةو رِوقعة جوطرافياية كةتيَيدا دةذين
لةبةر هةندىَ زؤر كةس طالَتة بةوةزعى توركمان
دةكةن كاكة ئةنطؤ هةتا ئيَستا هيضتان نةبوو ئاخيرى
لةو دةورة ثةرلةمانية ضوار كورسيتان وةرطرت ئيَستا
زؤر زؤر بةتةعاتوفةوة كرديانة ثيَنج بابلَيَين برا
مةسيحيةكان شةش مةقعةديان هةية شةش مةقعةدةكة ضؤن
ثيَنجى لةبؤ كلدو ئاشوورو سريان و ضى دى شةشةميش
ئةرمةن ئةطةر ئةمة مةسائلى قةومى وةرطرين كلدان
دةلَيَن ئةمة قةوميةتين ئاشوورى دةلَيَن قةوميةتين
سريانيش ئيعترازيان كرد لةحوزورى سةرؤك طوتيان
ئةمة قةوميةتين ئةرمةنيش قةوميةتة مانايى هةر
قةوميةتةك ضى ليَهات ئةدى توركمان هةموو ثيَكةوة
دةلَيَن يةك قةوميةتين بةس توركمانين دةبىَ ضةند
بيتن مةقعةديان ئةوا ثرسيارةكة ئةوةمان لةبير كرد
ئةدى لةداهاتى كوردستان لة 17% ضةندى لة بؤ
توركمانة ض دةكرىَ بةرةو كيَندةرىَ دةرِوا ئةوانة
هةموو ثرسيارن هيَشتا نةثرسراينة مةسةلةى كؤتا
باشترين عيلاج بوو ليَرةش ثيَويستيمان بةدةست
نيشان كردنى ميكانيزمةك دةبىَ كؤتا ثيَنج كورسيمان
هةية لةثةرلةمان كيَن ئةوانةى ئةو ثيَنج كورسية
دةست نيشان دةكةن و هةلَيان دةبذيَرن كىَ ئةو
توركمانةى دىَ دةلَىَ ئةمن توركمانم بؤ ئةوةى دةنط
بدا دةنطةكةى خؤى بخاتة ناو سةندوق. كىَ دةلَىَ
سبةى كؤمةلَة عةرةبةكة عةشيرةتى تةى ناييَن
دةلَيَن ئةمة توركمانين بؤ ئةوةى كؤمةلَى خؤيان
ثشتطيرى بكةن داى دةدةن و دةضنةوة وولآتى خؤيان.
كاكة ئةوة توركمان فلآنيان هةلَبذارد جا مةترسى
هةية لةو مةسةلةيةش ثيَويستة ميكانزميَكى ديار
هةبيتن لةدةست نيشانكردنى ئةو ثيَنج كورسية.
|