كؤرِى بةرِيَز/ نةوزاد هادى ثاريَزطارى هةوليَر "
هةوليَر لةنيَوان دويَنىَ و ئةمرِؤدا"
29/10/2008
لة ماوةى 3 سالَى رِابردوودا (5000) ثرؤذةى جؤراوجؤر لةشارى هةوليَر جيَبةجىَ كراوة
قؤناغةكانى ثةرةثيَدان
وةك هةموومان دةزانين كة ئةزموونى كورد ئةمرِؤ جيَى باسكردنة لةرِيَوةبردنى هةريَمى كوردستان و كارى حكووةمةت، لةدواى راثةرِينةوة دةستمان بةخؤ ريَكخستن كرد و ئةوةبوو يةكةم شت هةلَبذاردنى ثةرلةمان و حكوومةت و ئةزموونةكةشى ديارة، بةلآم لةدواى رووداوةكانى ثرؤسةى ئازادى و دووبارة دروستكردنةوةى دةولَةتى ئيَراق و بةشدارى كورد كة ثيَشتر كورد هيض بةشدارييةكى نةبووة، ئةزموونة ئيداريةكانى كوردستان لةناو ثيَكهاتةى ولآتى ئيَراق دا ثيَشتر تووابونةوة.
ئةزموونى دواى رِاثةرين
نةوزاد هادى ئاماذةى بة ئةزموونى دواى رِاثةرين كرد ثيَى واية لةدواى رِاثةرين و بةتايبةتيش دواى ثرؤسةى ئازادى جؤرة ئةزموونيَكى ديكةى حوكمرِانى كةوتة دةست كورد و سةرجةمى برِيارةكانى لةدةست خؤى دابووة لةمبارةيةوة طوتى: برِياردان لةسةر ثاشةرؤذى هةريَم لة ضؤنيَتى وردكردنةوةى بؤجةو لة ضؤنيَتى دةستنيشانكردنى طرينطيدان بة ثرؤِذة سةرةكى و هةنوكةييةكان لةدةستى خةلَكى خؤماندابووة نةك لة شويَنيَكى ديكةوة لةسةرمان فةرزكرابىَ ئةطةر ئيَمة باس لةهةوليَربكةين بةدريَذايى ئةو ضةند سالَة زؤر طؤرِان بةسةر ئةو شارةدا هاتووة ئةطةر تةماشاى ميَذووى نزيكى هةوليضر بكةين ثيَش جةنطى جيهانى يةكةم هةوليَر كراوةتة ثاشكؤى كؤيةو لة رووى ميَذووييةوة سزايةك بووة بؤ هةوليَر، لةكاتيَكدا لةسةردةمى ميرنشينى سؤرانةوة سةنتةريَكى طرنطى محةمةد ثاشاى طةورة ووة، دواى رووخانى ميرنشينى سؤران لةسةر دةستى سولَتانى عوسمانى هةوليَر وةكو سةنتةرى شار رةبتى كؤية كراوة. بؤية ئةطةر ئيَمة ثاش ئةو هةموو سالَةو ثيَكهاتةى مةملةكةتى ئيَراق لةثاش 2003 هةلَسةنطيَنين لةثاش ئةو دوو سىَ سالَة كة بودجة هاتة بةردةستمان ئةطةر هةوليَروةك ئةزموون وةربطرين لةطةلَ ئةو دةسةلآتة سياسى و ئيداريةى هةمان بووة ضؤن توانيومانة مامةلَةبكةين ئايا طةشةى ئابوورى سياسى بازرطانى كولتوورى زانكؤيى ثزيشكى ئةوانةى كة ثةيوةستة بة سةكتةرةكانى ذيان و دةبيَتة بنةماى دروستبوونى هةر شاريَك كة بنةمايةكى ئابوورى تةشةنة بكات و خةلَكى ديكة سوودى ليَوةربطريَت؟.
دواتر نةوزاد هادى باسى لةو ثيَشكةوتنة كرد كة هةوليَر بة قةزاو ناحيةكانى دةوروبةريةوة بةخؤوةى بينيوة و ئاماذةى بةوةش دا كة ئةو بودجةيةى %17 و ثرؤذةكانى ئةمةريكى و كؤريةكانيش كة لةهةوليَر كردوويانة هةموو بةكتيَبيَك بة ذمارةو تيَضوون و وردةكارييةكانى لةلايةن ثاريَزطاوة تؤماركراوة، هةروةها ئاماذةى بةوةش دا لةماوةى ئةم سىَ ضوار سالَة لةهةوليَر جطة لةسالَى 2008 (دوومليار و ثيَنج سةدو نؤ مليؤن و حةوت سةدو سى مليؤن و شةش سةدو سى و هةشت دينار) خةرج كراوة بةهةموو ثيَكهاتةكانى خةرجكراوة ئةوةى لةسةر بودجةى حكوومةتى هةريَم بووة دوو مليار و سةد و شةش مليؤن و هةشت سةدو سى وحةوت مليؤن دينار خةرجكراوة لةسةر بودجةى كؤريةكان حةفتاو هةشت ملياربووة ئةمةريكيةكان ضوار سةدو ضوارمليار بووة، بؤية ئةطةر ثرؤذةكان هةلَسةنطيَنى بةراتمبةر ئةو ذمارانةى كة لةهةوليَر هةيةو شارى كردووة بودجةى حكوومةتى هةريَمى كوردستان بووة كة دةكاتة %81 و ئةمةريكيةكان %16و %3 كؤرياية بؤية قةبارةى ثارةى سةرفكراو بةمجؤرةية.
كارة ديارةكانى ناوشارى هةوليَر
ثاريَزطارى هةوليَر ئاماذةى بةيةكيَك لة كارة طرنطةكانى هةوليَر كرد ماوةى ئةو ضوار سالَةدا و ئاماذةى بةثيَكهيَنانى بؤرديَكى تايبةت بة سةرؤكايةتى ئةنجوومةنى وةزيران كاك نيَذيرظان بارزانى لةسالَى 2005 كة وةزيرى دارايى تيايدا ئامادةبوو وةزيرى شارةوانى وةزيرى ئاوةدانكردنةوة نويَنةرى كؤليذى ئةندازيارى سةرؤكى شارةوانى هةوليَر/ثاريَزطار. ئةو برِيارةى بؤ ثرؤذةيةك دةدرا وةزيرى دارايى بودجوى دادةنا بةهةموو ثيَكهاتةكانى بؤردةكة لةيةك شويَن برِيارى ثيَدةدرا تا كارةكان بةخيَايى بكريَت و كيَشةى لةبةردةمدا نةميَنىَ، هةر لةو بؤردة برِياردرا لةسةر دروستكردنى سةوزاى لةثاريَزطاى هةوليَر ئةوةبوو ئةكوا ثارك و ثاركى شانةدةر و نؤذةنكردنةوةى ثاركى طلكةند و ثاركى منارة دروستكران. نةوزاد هادى ئاماذةى بةوةش دا ئةطةر برِياريَكى وا لة بؤرديَكى وا بةهيَزةوة نةدراية زةحمةت بوو بتوانريَت ئةو هةموو ناوضةية بكريَتة سةوزايى لةماوةيةكى كةمدا و لةسةنتةرى شاردا، هةر لةمبارةيةوة طوتى:ئةوةى ئيَمة لة ئاستى خوارتر وةك ثاريَزطا كارمان كرد وةكو تيميَك لة ئاليةتى جيَبةجيَكردنى كارةكان لةنيَوان ثاريَزطا وةك سةرؤكى يةكةى ئيدارى لةطةلَ هةموو بةريَوةبةرايةتيةكانى هةوليَر بؤ يةكمجار بوو زؤربةى بةرِيَوةبةرايةتيةكان لةخزمةتى كارةكاندا ثيَكةوةئيشةكانيان بةرِيَدةكرد، بؤ نموونة، بةرِيَوةبةرايةتى ريَطاوبان لةطةلَ شارةوانى، ئاو لةطةلَريَطاوبان بةو شيَوةية، بؤية هةولَماندا باشترين سوود لة تواناكانى خودى حكوومةت بكريَت لة ئاليات و وزةوة مةكائينى لةسةر ئةو بنةماية هيَزيَكى طةورة دروستبوو بؤ جيَبةجيَكردنى كارةكان و ئةو كيَشانةى دةهاتة ثيَش زؤر بةئاسانى لةضوارضيَوةى ئةو تيمةدا ضارةسةردةكرا كة زؤرجار رِةنطة رؤتينات لةنيَوانى وةزارةتةكان ديَت و دةرِوات كاريَكى سةخت دةبيَت بؤ جيَبةجيَكردنى ئةو كارانة، بؤية تةجاوزى ئةو ثةيرِةودةكرا. لة سيستةمى لامةركةزى كة ياسا نةبووة بؤ ئةو سيستةمة تةنها ياساى ثاريَزطاكانى 159 ى سالَى 1969 كارى ثيَكراوة، بةلآم ئةودةسةلآتةى بةرِيَز سةرؤكى ئةنجوومةنى وةزيران كاك نيَضيرظان بارزانى ثشتطيرى لامةركةزى بة كردةوة جيَبةىجَ كرا لةهةوليَر بةبىَ بوونى ياسايةك هةتا لةدواى هةلَبذاردنى ئةنجوومةنى ثاريَزطاكان نةبوونى قانوونى ئةنجوومةنى ثاريَزطا، بةلآم دووبارة مةركةزيةتى ثاريَزطا وةك جيهازى جيَبةجيَكردنى ئةنجوومةنةكان ئةو دةسةلآتة جيَبةجىَ كردنة لة ثاريَزطاى هةوليَر جيَبةجيَكرا لة رووى ئةو لامةركةزيةى كة لةهةموو دونيا ئةزموونيَكى سةركةوتووة بؤ ضارةسةركردنى كيَشةو طةشةثيَدانى هةر شارو شارؤضكةيةك كة خيَرا برِيارى لةسةر دةدريَت. جطة لةوة ئؤفيسى تةندةرات لةهةوليَر دةوريَكى طرنطى هةبووة كة ئةويش برِياريَكى ئةنجوومةنى وةزيران بووكة مةركةزيَكى تةندةرات هةبيَت لة هةوليَر و ئةوثةرِى شةفافيةتى تيَدا هةبيَت بة نويَنةرايةتى يةكيَتى بةلَيَندةران لةو ليذنانةى كة ثيَكهاتووة و ئةوانةى شارةزان لة تةندةرات ليذنةى كردنةوة هةية بةلَيَندةرةكان تةندرةكانى خؤيان دةكرِنو ئةوانةى بةشدارن لة كردنةوةى سندوقى تةندةرةكان نويَنةرى سةرؤكايةتى ئةنجوومةنى وةزيران و نويَنةرى وةزارةتى ثةيوةنديدار نويَنةرى ثاريَزطاو نويَنةرى يةكيَتى بةلَيَندةرانيش كة لةوىَ ئةندامة جطة لةوة ليَذنةى شيكارى "تحليل" هةية كة دووبارة شيكردنةوة بؤ تةندرةكان دةكات.
5000 ثرؤذةى جؤراوجؤر
لةبةشيَكى ديكةى بابةتةكةيدا نةوزاد هادى ئاماذةى بةوةكرد كة لةشارى هةوليَر هةولَيَكى زؤر دةدريَت بؤ دامةزراندنى ئابوورييةكى بةهيَزو ئاسؤى سةركةوتنىئةو تةقةلآية روونة ئةويش بةهؤى ثيادةكردنى سيستةمى بازارِى ئازادو، بوونى بنةماى طةشتيارى باش، بوونى تؤرِى ريَطاوبان و هيَلَى ئاسمانى و جياوازى نةكردن لةنيَوان نيَرومىَ لة هةموو كارو ضالاكيية ئابووريةكان، ليَخؤشبوونى طومرطى بةرامبةر مؤلَةتى ضالاكية ئابووريةكان، دابينكردنى بارى ئاسايش، دابينكردنى زةوى بؤ وةبةرهيَنان بوونى ثلانى بوارى كاركردن، هةروةها ئاماذةى بةوةش دا كة لةسالَى 2004 تاوةكو كؤتايى سالَى 2007 زياتر لة 5000 ثرؤذةى جؤراوجؤر لةهةموو بوارةكان بةطوذمةى زياتر لة ضار تريليؤن دينار جيَبةجيَكراوة، هةروةها زياتر لة 40 ثرؤذةى وةبةرهيَنان مؤلَةتى ياساييان وةرطرتووة، بةهؤى دانانى ثلانى ثةرةثيَدانى ثاريَزطاى هةوليَر بؤ سالَى 2008 ضاوةرِوانىبةرةو ثيَشضوونى زؤرتر دةكريَت وئاسؤى سةركةوتنى كارو ضالاكيةكان روونة.
ثرؤذةى ئةمةريكيةكان
ثاريَزطارى هةوليَر باس لة ثرؤذةى ئةمةريكيةكانى كرد بةثيَى قةبارةى ئةو ثارةيةى سةرفيان كردووة و بةثيَى طرنطى ئةو ثرؤذانةش كة ئةنجاميان داوة لةهةموو ئيَراق ئةمةريكيةكان ثرؤذةيان ئةنجامداوة كة ئاسةوارى ديار نيية كة ضةندة زؤرة لةو ناوضانةى ئيَراق بة بةراورد لةشارى هةوليَر لة يةكيَك لة ثرؤذةكانيان كة زؤر بةرضاوة و ضارةسةريَكى طةورةى كيَشةى ئاوى كردووة نزيكةى (200) دوو سةد مليؤن دؤلار بووة بؤ ثرِؤذةى ئاوى ئيفراز، ئةمةريكيةكان شانازى ثيَوة دةكةن، ئيَمةش وةكو حكوومةت سووديَكى تةواومان ليَكرد بيَجطة لةثرؤذةكانى ديكةيان وةك نةخؤشخانةى فرياكةوتن ضةند قوتابخانةو ثرؤذةى تؤرِى كارةبا و شةبةكةى ئاو بنكةى تةندروستى "بةمجؤرةش ثؤليَنى كرد".
ثرؤذةكانى كؤرياى باشوور
لةبةشيَكى ديكةدا ثاريَزطارى هةوليَر ئاماذةى بة ثرؤذةكانى تيثى زةيتونى كؤرياى باشوور كرد و ئاماذةى بةوةش كرد كارى سةرةكى ئةوان دروستكردنى قوتابخانةبوو، ضونكة بةرِاى حكوومةتى هةريَمى كوردستان ئةم كةرتة زؤر ثيَويستى بة ئاورِليَدانةوة هةبوو، جطة لةتةندورستى و كارةباو ئاووطواستنةوةو كشتوكالَ و بةمجؤرة ثرؤذةكانى ثؤلين كرد بةثيَى طوذمةى تةرخانكراو.