|
كؤرِى
بةرِيَز/
سامى شؤرِش
نووسةرو
رؤذنامةنووس
"رِيَككةوتنى
نيَوان –
ئةمريكا و
ئيَراق – و
كوردستان"
24/6/2008
كيَشةكانى
رِيَككةوتنةكة
زؤر ثيَويستة
لةو
رِيَككةوتننامةيةدا
تايبةتمةندى
كوردستان
دياريبكريَت
سةرةتا باسى
لةو دوو
ريَككةوتنة
كرد كة
بةبؤضوونى
ئةو
يةكةميان كيَشةى
لةسةرنييةو
تةنها دووةميان
كةكيَشةدارة
لةلايةن
ناوةندة
سياسييةكانى
ئيَراق ئةو
طوتى ئةو
رِيَككةوتنامةيةى
باس دةكريَت
بةبؤضوونى
من دوو
رِيَككةوتنة
نةك يةك،
رِيَككةوتننامةى
يةكةم
رِيَكةوتنيَكى
ئابوورى
سياسى
بازرطانى رِؤشنبيرى
و زانستى و
ئةكاديمى فراوانة
بؤ هاوكارى
ستراتيذى
لةنيَوانى
ئيَراق و
ئةمريكا لة
هةموو
بوارةكانى
ذيان. لةو
رِيَككةوتننامةيةدا
لةلايةن
ئيَراقييةكانةوة
هةست نةكراوة
تا ئيَستا
هيض
سةرنجيَك
يان
كيَبركىَ
يةك هةبيَت
ئةو
رِيَككةوتننامة
طةورةية
كيَشةيةكى
ئةوتؤى
ليَناكةويَتةوةبةلآم
ئةوةى كةكيَشةى
دروستكردووة
تا ئيَستا
رِيَككةوتننامةى
دووةمى كة
رِيَككةوتنيَكى،
تارِادةيةك
بضووكترة
لةضاو
ئةوةداو
تايبةت
دةبيَت بةو
هيَزة ئةمريكييانةى
لة ئيَراق
دةميَننةوة
هةموو
دةزانين لة
كؤتايى
ئةمسالَ
ئيَراق بة
ثيَى
برِيارى ئةنجوومةنى
ئاسايش
كؤتايى
بةماوةى
داطيركارى
ديَت واتة
لةبةندى (7) ى
نةتةوة
يةكطرتووةكان
دةردةضيَت
كة دةرضوو
دةبيَتة
ولآتيَكى خاوةن
سةروةريى
تةواوى خؤى
بةلآم لةبةر
ئةوة ئةو ولآتة
تا ئيَستا
تواناى نيية
لةناوخؤى
سةقامطيرى
بةشيَوةيةكى
ريَكوثيَك
بثاريَزيَت
تاقةتى
ئةوةى نيية
سنوورةكانى
خؤى
بثاريَزيَت
و ذيانيَكى
ئابوورى
ريَكوثيَك
بؤ ئةو ولآتة
دابمةزريَنىَ
لةبةر ئةو
هؤكارانة
ثيَويستى بةوة
هةية لةطةلَ
ولآتيَك كة
ثيَشتر
داطيركارى
ثىَ دةلَيَن
بونية هةية
رِيَككةوتننامةيةكى
هةبيَت، ئةو
رِيَككةوتننامة
ستراتيذية
ثةيوةنديةكانى
نيَوانى
ئيَراق و
ئةمريكا
رِوونبكاتةوة
لةبوارى
سةربازى و
ئةركى ئةمةش
بخاتة
سةرشانى
ئةمريكا كة
بةرطرى لةو ولآتة
بكات و لة
كاتيَك
كةتووشى
هةرطرىَ
كويَرةيةك
بوو ض لة
مةيدانى
سياسةت و ض
لةمةيدانى
عةسكةرى و
سنوورى دةرةوة.
رِيَككةوتننامةيةى
دووةم هةتا
ئيَستا
طيروطرفتى
زؤرى لةسةرة
ئةطةرنا
رِيَككةوتنى
يةكةم هيض
كيَشةى
نييةو
ئيَراقييةكان
بة سوونة و
شيعة لةطةلَ
ئةوةدان
بكريَت
ضونكة ثيَطةى
ئيَراق
لةناوضةكة
بةهيَز
دةكات و سةروةرى
بؤ ئيَراق
دةطيَرِيَتةوة.
جطة لةوةى تا
ئيَستا هيض
بةلَطةيةكى
كؤنكريَتى
لةبةردةست
نيية
كة بلَيَت
ئةوة دةقى
رِيَككةوتننامةكةية.
رِيَككةوتنةكانى
ثيَشووى
ئيَراق
سامى
شؤرِش لة
دريَذةى
باسةكةيدا
طةرِايةوة
بؤ ميَذووى
ئيَراق و ئةو
رِيَككةوتننامانةى
كة لة
قؤناغةكانى
ثيَشوودا
ئيمزايكردووةو
طوتى ئيَراق
جارى يةكةم
نيية ئةم
جؤرة
رِيَككةوتننامانة
مؤردةكات
لةسالَى 1930
رِيَككةوتنيَكى
لةو بارةية
مؤركرد
لةطةلَ
بةريتانيا
ئةوكات
ئيَراق لة
سةروبةندى
دامةزراندا
بوو
هةرضةندة
لةسالَى 1920ة
وة بةلآم
تةواو خؤى
نةطرتبوو
تواناى ئةوةى
نةبوو
بةرطرى
لةخؤى بكات
لة دةرةوة لة
مةيدانى
ئابوورى و
سياسى ضةند
رِيَككةوتنيَكيان
مؤركرد كة
هيض
دذايةتييةك
لةسةر
رِيَككةوتنةكانى
ديكة نةبوو
جطة لةوةى
لةسةر
بابةتى سةربازى
و مانةوةى
بةريتانيا
لةئيَراق دا
هةبوو ضونكة
ئيَراقييةكان
ئةو سةردةمة
مةبةستيان
بوو مانةوةى
سةربازى
بةريتانيا
نةبيَتةوة
هؤى لة
دةستدانى
سةروةرى. لة
مةيدانى دارايش
هةنديَك
كيَشةيان
هةبوو
ئةطةرنا لة طشت
بوارةكانى
ديكة زؤر كؤك
بوون
سةرنجيَكى ديكة
ئةوةية كة
دةلَيَن ئةو
رِيَككةوتنةى
لة نيَوان
ئيَراق و
ئةمريكا
لةوةداية
مؤربكريَت
جارى يةكةم
نيية يابان و
كؤرياى
باشوور و
ضةندين
ولآتى ديكة هةمان
رِيَككةوتنيان
هةية بؤية
باشترة سةرنجى
ئةو ولآتانة
بدةين تا
بزانين ئةو
رِيَككةوتنانة
ضةندة و ضؤنة
و شتةكى
لةبابةتى
ئةوان بكةين
من ثيَمواية
ئةو بؤ ضونة
هةلَةية ئةمريكيةكان
خؤشيان زؤر
مشتومرِيان
لةسةر ئةوةية
كة دةبيَت
ئيَراقييةكان
وانةكةن
لةبةر ئةوةى
كاتى خؤى.
لةجةنطى
جيهانى
دووةم
كؤتايى هات لة
ئةلَمانيا
تووشى
شةرِيَكى
ديكة
نةبوينةوة
يةكةم ئةرك
ئةوة بوو ضؤن
ئةلَمانيا
لةمةيدانى
ئابوورى
دروستبكةين
و ضؤن
سةروةرى بؤ بطةرِيَتةوةو
حكوومةت
دابمةزريَنن
بؤية ئةو
رِيَككةوتنة
جياوازى
هةبوو
لةطةلَ
ئةمةدا كة
ئيَستا قسةو
باسى
ليَدةكريَت
ئيَستا
ئيَمة رِيَككةوتن
دةكةين و
شةرِيش هةية
رِةنطة تا 5-6 كةس
نازانيَت
شةرِيش
بةردةوامةو
شةرِ لةطةلَ
تيرؤر زؤر
بةتوندى
بةردةوامة
ئيَستا
ئيَرانييةكان
و
ئةمريكييةكان
و جار جار ئيَمةى
كورديش
دةضين بةدةم
ئةو شةرِة
قورسانةى
كةلة ئيَراق
دةكريَن
ئةمريكييةكان
لة ئيَراق
وةك
ئةلَمانيا و
يابان و
كؤرياى
باشوور نيية
بارودؤخيان
يةك لة
طيروطرفتةكان
ئةوةية
ئيَراقييةكان
دةيانةويَت
رِيَككةوتنيَك
مؤربكةين
وةك ئةوةى
لةنيَوانى
ئةلَمانياو
ئةمريكا
هةية يان
كؤرياى باشوور
ئةمريكييةكان
دةلَيَن
نةخيَر ئةوة ناكريَت
ئةوان
بارودؤخيان
جياواز بوو
لةوةى
ئيَستا لة
ئيَراقدا
هةن.دذايةتييةكى
ديكةى طةورة
ئةوةية
ئةمريكييةكان
دةلَيَن
ئيَراق ناوضةيةكى
سةختةو
كيَشة تةنها
لة ئيَراق دانيية
كةوتؤتة
نيَوانى دوو
دةولَةت كة
لة قائيمةى
تيرؤرى
وةزارةتى
دةرةوةى
ئةمريكا لةسةرئةو
ليستة
ئيَران و
سوريا
لةولاوة
توركياية كة
هةندىَ جار
دةستيَوةردانى
ئيَراق و كيَشة
ناوخؤييةكانى
دةكات بؤية
ئةمريكا
دةلَيَت
دةبيَت ئيَوة
رِةضاوى ئةو
بارودؤخة
سةختة بكةين
كة ئيَمة تيَيداين
لة ئيَراق دا
من لة
نيَوانى
توركياو ئيَران
و سوريا
دةتانثاريَزم.
ثيَطةى
كورد
لةو
رِيَككةوتنةدا
سامى
شؤرِش باسى
لة ثيَطةى
كورد لةو رِيَككةوتنةدا
كردووة بؤ
ئةمةش
طةرِايةوة
بؤ
رِيَككةوتنةكةى
سالَى 1930
نيَوان
ئيَراق –
بةريتانيا و
ثيَطةى كورد
لةو
رِيَككةوتنةداو
بةراورد
لةطةلَ ئةم
رِيَككةوتنةى
نيَوان
ئةمركيا- ئيَراق
ئةو
لةمبارةيةوة
طوتى ئةو
رِيَككةوتنةى
لة نيَوان
ئيَراق و
بةريتانيا
ئيمزاكرا
كيَشةيةكى
زؤر طةورةى
تيَدابوو
ئةو
كيَشةيةش
دواتر بووة
هؤى ئةوةى حكوومةتى
ئيَراق دةست
بةشةرِيَكى
لة ناوبردن
دذ بة
كوردبكات
سةرةتا ئةو
شةرِة
شتيَوازيَكى
رِؤشنبيرى
طرتة خؤى
ثاشان سياسى
و لة دوا
سالَى 1961 ةوة
بووة
عةسكةرى
دواتر بووة
شيَوازى لة
ناوبردن ئةو
هةموو
كيَشةيةى
بةسةر كورد هات
لةماوةى ئةو 70
سالَة
بنةماكةى
دةطةرِيَتةوة
بؤ ئةو هةلَة
طةورةيةى كة
كاتى خؤى
كةوتة ناو
رِيَككةوتننامةى
ئيَراق و
ئةمريكا ئةو
وةخت بارودؤخى
كورد
لةرِووى
سياسييةوة
ئةو
توانايةى ئيَستاى
نةبوو كورد
خؤشى وةك
ميللةتيَك
ئةو يةكطرتن
و ئامادةيية
سياسى و
رؤشنبيريةى
كة ئيَستا
هةيةتى لة
سالَى 1930
نةيبو
ئيَستا كورد
خاوةنى
حكوومةتيَكى
تا رِادةيةك
بةرضاوة
خاوةنى
ئةزموونيَكى
زؤر
سةركةوتووةو
رِؤلَى طرنط
لة ئيَراق
دةطيَرِيَت
سةبارةت بة
خراثى
بارودؤخى كورد
لةو كاتةى
ئيَراق ئةو
هةلَى
طةورةية كرا كة
ثةيوةندى
بةبةريتانياوة
هةبوو ضونكة
كورد
هةلَةكةى
نةكرد بةهيض
شيَوةيةك
باسى كورد
لةو
رِيَككةوتنةدا
نةكرا باس
لةمافى كورد
نةكرا تةنها
لةيةك شويَن
باس لةوة
دةكات كة
حكوومةتى
ئيَراقى
ثابةندة بةوةى
خويَندن
بةزمانى
دايك بؤ
هةموو
نةتةوةكانى
ناو ئيَراق
فةراهةم
بكات.
ثيَمواية
ئيَستا كاتى ئةوةية
بةوردى
سةيرى ئةو
رِيَككةوتنةى
ئةو وةختة
بكريَت
ئةزموون
لةوة
وةربطرين و
هةولَ بدةين
ئةو هةلَةى
بةريتانيا و
ئيَراقييةكان
لةسةرمانى
فةرزكردندين
ئةمجارة
ئةمريكييةكان
و
ئيَراقييةكان
لةسةرمانى
فةرزنةكةنةوة
80 سالَى ويست
تا هةلَيَكى
ديكةمان بؤ
رةخسا سةرلةنوىَ
لةو مةيدانة
بكةوينةوة
كؤشش بؤ
راستكردنةوةى
هةنديَك
هةلَةى ميَذووى
ئةو 80 سالَة
خويَنيَكى
زؤرى
تيارِذاو
مالَويَرانييةكى
زؤر بةسةر
كورداهات،
بؤية ئيَستا
كاتى ئةوةية
كورد ثيَطةى
بةهيَزتربيَت
لة ئيَراق دا
هةتا لةناو
ئةو
رِيَككةوتننامةيةى
ئيَراق و
ئةمريكادا
زؤر
ثيَويستة
لةو
رِيَككةوتنةدا
تايبةتمةندى
كوردستان
دياريبكريَت،
هةروةها
دةبيَت
حسابى ئةوة
لةطةلَ
ئةمريكييةكان
بكةين كة
ئيَراق
تةنها
لةبةغدا و
باشوور بارودؤخى
خراث نيية،
بةلَكو لةو
ناوضانة لة
ناوخؤ
بارودؤخى
خراثة،
بةلآم ئةوةى
كة ناوى سنوورة
شكاندنى
سنوورى
دةولَةتيَكى
خاوةن
سةروةرى
تةنها لة
كوردستانةوةية
ئيَران و
توركيا لة
هيض
شويَنيكى ئيَراق
هيَرشى
نةكراوةتة
سةر سنوور
تةنها لة
كوردستانةوة
نةبيَت
ئةطةر ئةمريكا
بةرِاستى
دةيةويَت
سنوورى
ئيَراق
بثاريَزيَت
دةبيَت قاعيدةييَكى
عةسكةرى لة
كوردستان
دابنيَت و
بوونى هةبيَت
بؤ ثاراستنى
ئةو
ئيَراقةية
كة خؤى زؤرى
مةبةستة.
دةبيَت ئيَمة
نةهيَلَين
ئةمريكا
برِوات
ئةطةر
بشرِوات
دةبيَت
ثيَطةيةكى لةكوردستاندا
هةبيَت
بةرذةوةندى
سياسى كورديش
ئةوة
دةخوازيَت
ئةمريكا
بوونى
هةبيَـت لة
كوردستاندا،
ضونكة
ثاراستنى
ئيَمةية بةرامبةر
بةغداو
ئةنقةرةو
ديمةشق و
تاران
ثيَشمواية
لةو طفتوطؤيانةى
دةكريَت لة
نيَوان
ئيَراق و
ئةمريكا
ثيَويستة
نويَنةرى
كورديشى
تيَدابيَت.
|