بةرِيَز/ د.ناسح غةفور ئةندامى ثةرلةمانى كوردستان

"رِيَككةوتنى نيَوان- ئةمريكا و ئيَراق – وكوردستان "

                                                                                                                           23/6/2008

شيَوازى رِيَككةوتنى ستراتيذى

ئةم رِيَككةوتنة بؤ هةريَمى كوردستان طرنطييةكى زؤرى هةيةو رِاستةوخؤ ثةيوةندى بةئايندةى ئةم هةريَمةوة هةية د.ناسح غةفور تيشكى خستة سةر ئةم رِيَككةوتنةو ثةيوةندى بة هةريَمى كوردستان و شيَوازى رِيَكةوتنى ستراتيذى لةم جؤرة د.ناسح لةمبارةيةوة طوتى ئةوانةى ئةمرِؤ بةم رِيَككةوتننامانة هةلَدةستن شيَوازى ديبلؤماسيان ثيَدةلَيَن شيَوازى ديبلؤماسيش زؤرن، دوانيان بةشداريان لةم رِيَككةوتنةدا هةية يةكةميان دانوستانى رِاستةوخؤية ئةويتريان لة رِيَطاى ليذنةى هاوبةش كة ئةويش شيَوةيةكة لةشيَوةكانى دانوستانى راستةوخؤ بةلآم جياوازى ئةوةية دانوستانى راستةوخؤ ئةوانةى بةشدارى تيَدا دةكةن سةرؤكى كؤمارة سةرؤكى ئةنجوومةنى وةزيرانة يان جيَطرةكةيةتى يان وةزيرى كاروبارى دةرةوةية يان نيَردراوى تايبةتة ئةمانة هيضيان ثيَويستيان بةرِيَطا ثيَدان نيية بةلآم دةتوانريَت خةلَكيَكى ديكةش بنردريَت ئةو رِيَككةوتنة بكات بةلآم ئةوانى ديكة جطة لةوانةى باسمكرد ثيَويستيان بةبةلَطةى رِيَطا ثيَدان هةية شيَوازةكةى ديكة ئةويش هةر وتويَذى راستةوخؤية بةلآم كةسانى ثسثؤرو شارةزا لة ئاستى ديبلؤماسى يان لةوانةية ثلةيان كةمتربيَت لةوان بةلآم ئةوان ثسثؤرو شارةزان لةو بوارةى طفتوطؤى لةطةلَدا دةكةن بؤية هةردووكيان وةك دانوستانى راستةوخؤ دةضنة خانةى شيَوازى ديبلؤماسى راستةوخؤوة، ئةوةى ئيَمة دةيبينين ئايا كورد بةشدارة يان نا؟ كورد راستةوخؤ وةك هةريَمى كوردستان بةدلَنيياييةوة بةشدار نيية بةلآم كورد لةرِيَطاى حكوومةتى ئيَراق و وةك نويَنةرى هةريَمى كوردستان بةشدارة بةدةليلى ئةوةى سةرؤك كؤمار خؤى لةناو ئةم رِيَككةوتنةداية بةرِيَز د. بةرهةم وةك جيَطرى سةرؤكى ئةنجوومةن لة ناو ئةم رِيَككةوتنة داية بةهةمان شيَوة وةزيرى كاروبارى دةرةوة، ئةمة جطة لةوةى ئيَمة نازانين لةناو ليذنة هاوبةشةكان و ئةوانةى ثسثؤرو شارةزان بيَطومان لةناو ئةوانيشدا ثسثؤرِى كورد هةية، رِيَكةوتنى راستةوخؤ جياوازى هةية تيايدا باسى شةفافيةت دةكريَت، بةلآم ضؤن؟ ئةم رِيَككةوتنة هونةرةكةى لةوةداية كة وتويَذى راستةوخؤية لة نيَوان دوولايةن بةبىَ دةستيَوةردانى دةرةكى ضونكة لةوانةية تووشى مةترسى بيَت ئةطةر ئاشكرابكريَت لةبةر ئةوةى ثيَويست نيية ئاشكرا بكريَت تا دةطاتة كؤتايى ئةم جؤرة رِيَككةوتنة نةرمة كاريطةرةو دانوستاندن لةنيَوانى هةردوولايةن ئةوةنيية لايةنيَك بيةويَت خؤى فةرزبكات بةثيَضةوانةوة وتوويَذى لةسةرة، بؤ نموونة رِاطةياندنى سالَى 1982 كة باسى رِيَككةوتن رِاستةوخؤ دةكات دةلَيَت ئامرازيَكى كاريطةرةو نةرمة. كاريطةرة لةبةر ئةوةى راستةوخؤ لةنيَوانى دوولايةنةو دةستيَوةردانى دةرةكى تيَدانيية و نةرمة ضونكة دانوستانى تيَداية، بةلآم دةبيَت لةبيرمان نةضيَت هةر رِيَككةوتننامةيةك ئةطةر بةرذةوةندى هاوبةشى تيَدا نةبيَت ناطاتة ئةنجام.

رِيَككةوتنى ئةمنى:

ريَككةوتنة وةك ئةوةى لةسايت و زؤر لة ميدياكاندا بلآوكراوةتةوة رِيَكةوتنيَكى ئةمنيية. تةنها ئةمنى نييةو ثةيوةندارة بةلايةنةكانى ديكةش ئةو طوتى هةر لةسةرةتاو رِيَككةوتنةكة باس لةوة دةكات كة ئةمة دةبيَتة بناغة كة رِاطةياندنى بنةماكانى نيَوان بوش و ماليكى مؤركراون دةبيَتة بنةما بؤ ئةم رِيَككةوتننامةية بيَطومان ليَى دةرناضن بةلآم هونةر ليَرةدا ئةوانةى كة دانوستان دةكةن رِؤلَيان طرنطة و ئةوان دةتوانن طرةو زياتر ببةنةوة، هةرضةندة لةزؤر رؤذنامةو سايتةكاندا طوتراوة رِيَككةوتنى ئةمنى ئيَراقى و ئةمةريكى بةلآم لة رِاستيدا تةنها رِيَككةوتنى ئةمنى نيية ئةطةر رِاطةياندنى بنةماكان بخويَنينةوة دةبينين دابةشكراوة، يةكةميان بوارى رِاميارى و ديبلؤماسى و رِؤشنبيرى دووةم بوارى ئابوورى سيَهةم بوارى ئةمنى باسى هةموو ئةو بوارانة دةكات و باسى تةنها لايةنى ئةمنى نييةـ بة دةلَنيياييةوة لةبةرذةوةندى قوربانيدانى قارةمانانةى هةردووطةلآنى ئيَراق و ئةمةريكى دروستبووة بؤ ئازادى و ديموكراتى بةكارهيَنانى بةرذةوةندييةكانى هةردوو ولآت بؤ نةوةكانى داهاتوو بؤ ئيَراقى ئازادو ديموكرات و فرةلايةن و فيدرالَى كة ئةمة يةكيَكة لة داواكارييةكانى ئيَمة هةموو خةبات و قوربانيدانيمان بؤ ئةوة بووة باسى ديموكراتييةت دةكات باسى فيدرِالَييةت دةكات يةكةمجارة لة بةلَطةنامةيةكى رِةسميدا ئةمةريكييةكان باسى فيدرِالَيةت و ديموكراتييةت و فرةلايةنى بكةن بؤ ئيَراقى نوىَ. لةخالَيَكى ديكةيدا باسى ثاراستنى ستةمى ديموكراتى دةكات لةئيَراق دا لةرِووى هةرِةشةى ناوخؤو دةرةوة ئةمة لةبةرذةوةندى ئيَراقييةكانة ثيَش ئةوةى لةبةرذةوةندى ئةمةريكييةكان بيَت كة دةلَيَين لةبةرذةوةندى ئيَراقة لة بةرذةوةندى ئيَمةش داية ثاراستنى ستةمى ديموكراتى يةكيَكة لة دروشمةكانى شؤرِشى كورد لة شؤرِشى ئةيلوولى مةزنةوة تا شؤرِشةكانى ديكةش ديموكراتييةت بؤ ئيَراق بووة كةواتة ئةمة لة بةرذةوةندى ئيَمةش داية. خالَيَكى ديكة ريَزطرتنة لة دةستوورو بةرِاشكاوانة باسى دةكات دةلَيَت رِيَزطرتن لة دةستوورو ثاريَزطاريكردن ليَى ضونكة دةربرِى ئيرادةى طةلى ئيَراقة بةرِةنطاربوونةوةى بةهيَز بةرامبةر بة هةر هةولَيَك بؤ لةكارخستن و سرِكردن و ثيَشيَلكردنى هةر لايةنيَكى ديكة ئةمة بؤخؤى شتيَكى زؤر طةورةية ئةطةر ئيَمة بيرى ليَبكةينةوة بةرطريكردنة لة خودى دةستوورةكةو كؤمةلَيَك شتى ديكةى تيَداية هاوكارى طةلآنى ئيَراق ثاراستنى طةلآنى ئيَراق.

هاودذةكان:

كة دذى ئةم رِيَكةوتنةن دةبيَت بثرسين كيَن ئةوانةى ئةمةيان ثيَباش نيية بةبيانوو دةطرن كة دةلَيَن ئيَراق دةبيَتة هةرِةشة ئةوان بيانوودةطرن ئةطةر نا ئةوان بةداخةوة دةيانةويَت ئيَراقيَكى لاواز هةبيَت ضونكة ئةوان دةورودراوسيَى ئيَمة هةموويان دةستيان وةرداوةتة كاروبارى ئيَراق و نايانةوىَ ئةم رِيَككةوتننامةية مؤربكريَت ئةم رِيَككةوتنة ئةطةر مؤركرا ئةمةريكا ئةوكات ثابةندبوونى زياترى دةبيَت بةرامبةرو بةثاراستنى ئيَراق، 70 ولآت لةطةلَ ئةمةريكادا رِيَككةوتننامةى هةية دراوسيَكان هةموويان جطة لة سووريا ئيَرانيش ثيَشتر هةيبوو بؤضى مةترسى نيية بةرامبةر ئيعادات بةرامبةر بةكويَت قةتةر ئةردةن و توركيا بةلآم بؤضى دةبيَت مةترسيان هةبيَت بةرامبةر بةطةلآنى ئيَراق ئامانجةكة ئةوةية نايانةوىَ ئيَرِاقيَكى نوىَ بةهيَزو فيدرِالَى دروست بيَت. لايةنى شيعة هةموو دذى رِيَككةوتنةكة نين ئةوانةى كة زياتر وابةستةى دةرةوةن ئةوانن دذى رِيَككةوتننامةكةن، جةنابى سيستانى ضوارمةرجى داناوة سىَ لةوانة زؤر سروشتيية  ثيَويستة رِيَككةوتنةكة رِةوتى خؤى وةربطريَت كةمن ثيَمواية  رِيَككةوتننامةيةكى دريَخايةن دةبيَت ئةو مةرجانة كة سيستانى دايناوة يةكيَكيان دةلَيَت دةبيَت كؤبةندى هةبيَت كة كؤبةندى ناكريَت لة هيض شتييةك كؤبةندى 100% ناكريَت دةربارةى كورد بةدلَنياييةوة لةبةرذةوةندى طةلآنى ئيَراقة بةتايبةتى كورد، دووخالَى زؤر سةرةكى لايةنى كوردستانى باسى دةكات كة هةموو لةطةلَ ئةوة داين دةبيَت سةروةرى ئيَراق بثاريَزريَت ضونكة ئةطةر سةروةرى ئيَراق ثاريَزرا هى ئيَمةش دةثاريَزيَت خالَيَكى ديكة ئيَمة دةلَيَين لةناو ئةم رِيَككةوتننامةيةدا هةرضةندة رِيَككةوتنةكة هيَشتا ئاشكرانيية بةلآم ئةمانة تةنها بنةمان و كةس نازانيَت دةقى رِيَككةوتننامةكة ضيية و دةقى رِيَككةوتننامةكة هيَشتا كؤتايى ثىَ نةهاتووة لايةنى سووننة ئةوانةى زؤر زؤر دذن طروثة تيرؤريستييةكانن ئةوانةى خيَروخؤشى ئةم ولآتةيان ناويَت بةلآم هةرضةندة لةلايةكةوة بةئاشكراى دذايةتى خؤيان دةنويَنن بةلآم لة ذيَرةوة باش دةزانن ئةمة بةرطريكردنة لةئيَراق بةرامبةر هةرِةشةى دةرةوة سووننة بة ئيَران و بة توركياى دةزانيَت كةواتة ئةوانيش تا رِادةيةك لةطةلَ ئةوةن كةوا ئةم رِيَككةوتننامةية هةبيَت ئيَمة نامانةوىَ ئيَراق ببيَتة جيَى هةرِةشةو مةترسى بؤ خةلَكى ديكة بؤ دراوسيَكان ئيَمةش لةبةر بةرذةوةندى خؤمان ئةوةمان ناويَت ضونكة ئةطةر ئيَراق ببيَتة جيَطاى مةترسى بؤ دراوسيَكانى ثيَش هةموو كةس ئيَمة زةرةرمةند دةبين ضونكة مةيدانى شةرِوثيَكدادانةكان ديسانةوة دةبيَت.