" نويَكردنةوةى هزرى نةتةوةيى كوردى لةذيَر كاريطةرى طلؤباليزم"
د. شيَرزاد نةجار مامؤستاى زانكؤ
21/10/2008
بؤبوذاندنةوةى هزرى نةتةوةيى دةكريَت سوود لةلايةنة ئيجابيةكانى جيهانطيرى وةربطرين و لايةنة نيَطةتيظةكانيشى كةم بكةينةوة د.شيَرزاد نةجار بابةتةكةى خؤى لةذيَر ناونيشانى طلؤباليزم و كاريطةرييةكانى بةسةر هزرى نةتةوةيى ثيَشكةشكردو ئاماذةى بةلايةنة ثؤزةتيظةكانى ئةم هزرة داو ثيَشيوابوو تاكى كورد بةلايةنة ثؤزةتيظةكانى ئةم هزرة داو ثيَشى وابوو تاكى كورد زؤر ثيَويستة كارى بؤ بكريَت لةسةر ئةم بنةمايةو ئةم بنةماية ضرِ بكريَتةوةو سوود لةلايةنة ثؤزةتيظةكانى فكرى جيهانطةرايى وةربطيريَت ئةو طوتى: ئيَمة لةروانطةى جيهانطةرايى رؤشنبيرى دةتوانين بضينة ناو باسةكةمان، ئةطةر بطةرِيَينةوة بؤ دواوة دةبينين لةسةدى بيستةمةوة لةثةنجاكان و شةستةكانن جموجؤلَيَكى فكرى دةستى ثيَكرد لةجيهان كةوا بةرةو عالميةت دةضوو بةدوو ضةمك ليبراليةكان ثيَشبينى ئةوةيان دةكرد كة ئةو ئايدؤلؤذياية كؤتايى ديَت بيَطومان لةبةرامبةر كؤمةنيستةكان كة ئةوان جةختيان لةسةر فيديؤلؤجيا دةكرد، يةك لة كتيَبة بةناوبانطةكان (دانيَل بيدتيك) كة لةسالَى 1963 دةريكردووة بةناونيشانى كؤتايى ئايدؤلؤذياوة كاريطةريةكى روون بوو لةسةر فكرى سياسى و رةنطدانةوةى لة 1989 دةركةوت لاى فؤكؤياما ئةو مةسةلةية لةراستيدا لةضوارضيَوةى جموجؤلَيَكى فراوانتر بوو كة عةولةمةبوو. لةعةولةمةى رؤشنبيريدا رةهةندى كةلتوورى باس لةو ثةيوةنديية دةكةين كة لة نيَوان فكرى نةتةوةيى و عةولةمةى هةية ليَرةشدا ثرسيار ئةوةية كاريطةريةكة ئةريَية يان نةرىَ؟ وةلآمدانةوةى ئةم مةسةلةية زؤر ئاسان نيية، ضونكة ثرسيارةكة زؤر قورسة عةولةمة كاريطةرى ئيجابى هةيةو لايةنيَكى سلبيشى هةية كاريطةرى ئيجابيةكانى ئةوةية كةوا جيهان بؤتة طونديَكى طةورةو جيهان بةثيَى كاريطةرى شؤرِشى تةكنةلؤذياى ثاش شؤرِشى ثيشةسازى رؤلَيَكى طةورةى هةبوو بؤ ئةوةى كةوا ثةيوةندى كؤمةلَةكان و دةولَةتةكان لةيةكتر زؤر نزيك بيَت ئةمرِؤ لةشويَنيَك رووداويَك رووبدات هةمان رؤذ لةهةموو دنيا ببيستريَتئةوة وايكرد كة سيستةمى جيهانى بةطشتى ض لةناحيةى ئابوورى كؤمةلايةتى هةتا ناحيةى سياسى و لةرووى دةستوورةوة زؤر نزيكى يةكدى بووين هةتا لةسةر فكرى مرؤظايةتى و قةومى كاريطةرى ئيجابى هةبووة ئةويش ئةوةية كة بابةتى ديكة هةن كة فكرى نةتةوةيى هةموو ميللةتةكان مةجبورن لةيةك وةربطرن يةك لةوانة ديموكراتية مافى مرؤظة تةساموحة جياوازى لةنيَوانى تاكةكان لةرووى رةطةزو ئاينةوة نةبيَت كةواتة دةمارطيرى نةتةوةيى عةولةمة كةمى كردةوة عةولةمة فكرى نةتةوةيى بردة ريَطايةكى مرؤظايةتى هةموو نةتةوةكان ئيَستا ثيَويستيان بةوة هةية يةكبطرن لةضةند خالَيَك لةوانة مافى مرؤظ، مافى كةمينة، ليَبوردةيى، نةبوونى جياواز، مافى بةشداريكردنى سياسةت.
فكرى نةتةوةيى كوردى
د.شيَرزاد نةجار ئاماذةى بةوةدا كة ئةو كيَشةيةى لةمبارةيةوة ديَتة ريَطاى فكرى نةتةوةيى كورد ئةوةية ضؤن بتوانيَت بنةماكانى ئةو فكرة مرؤيية وةك تةساموح و ئازادى و رادةربرِين و نةبوونى جياوازى ... هتد دةهيَنيَتة ناو ئةم فكرةى خؤى واى ليَبكات كة بتوانيَن لةناو ئةو هةموو طؤرِانكاريانةدا طونجاندن دروست بكات ئةو لةمبارةيةوة طوتى: عةولةمة كاريطةرى هةية لةسةر فكرى نةتةوةيى لةرووى مرؤييةوة، بةلآم كيَشةكةمان لةوةداية كة ضوارضيَوةيةكى فكرى تةواومان لة قالَبى فةلسةفةيةكى تةواودا نيية، كةواتة ئيَستا واجبى نةك سياسييةكانة واجبى بيرمةندةكانة كة بتوانن ئةو رةهةندانةى كة لةناو عةولةمةدا هةية بةشيَوةيةكى ئيجابى بقؤزنةوة بتوانن ضوارضيَوةيةكى فكرى بدؤزنةوة ئةويش لةريَطاى كؤرِو كؤنفرانس و ليَكؤلَينةوة كة بتوانن فكريَكى نةتةوةيى نوىَ دروست بكةن لةطةلَ رؤحيةتى جيهان بطونجيَت. كةواتة ئةطةر نةطونجا بلةطةلَ رؤحى هاوضةرخ ئةوة فكريَكى دواكةوتووة دةبيَت كة فكريَكى دواكةوتووش بوو ثشطيرى لةدةست دةدات كة ثشطيريشى لةدةستدا، بةتايبةتى بةنيسبةت كورد كة هيَشتا كيانيَكى سياسى دياريكراوى نيية ليَرةوة دةكريَتبلَيَم عةولةمة دةبيَت سوودى ليَوةربطيريَت لةرووى ئيجابيةوة و دةبيَت وا بكةن كاريطةرييةكانى عةولةمة بةلايةنى نيَطةتيظ كةبكةينةوة واتة مةسةلةى ئينتيماى نةتةوةيى لةجيهانطيرى كةمة دةكريَت زياد بكريَت ئةويش بةريَطاى ثةروةردة و فيَركردن فكريَكى ثرِ لة ليَبوردةيى ثيَويستة ئيرادةيةكى نوىَ بيَتة كايةوة ذيانةوةى هاوبةش لةنيَوان هاوولآتيان واتة هاوولآتيان هةم بةرطريكار بن لةمافى خؤيان و هةم بةرؤحيَكى طةورةو ليَبوردةييةوة لةطةلَ طؤرِانكارييةكان بطونجيَ