"نويَكردنةوةى هزريى نةتةوةيى كوردى و ئيسلامى سياسى"

د.محةمةد شةريف
19/10/2008

ئةم بؤ ضونةى باسى دةكةم ئةنجامى ليَكؤلَينةوةيةكى ئةكاديمى نية، كةثشتى بةستابيَت بةسةرضاوةكانى زانستى (معرفى) تايبةت بةهزرى نةتةوايةتى وةلآمى ئةو ثرسيارانة ناداتةوة كةروبةرويى باسى نةتةوايةتى دةبن. بزوتنةوةى نةتةوايةتى كةيى دروست بوو؟ كةيى بزووتنةوةيى نةتةوايةتى كورد سةرِى هةلَدا، بؤ سةرِى هةلَدأ؟ بةلآم ئاشكراية لاى هةموومان ، نةتةوايةتى وةكو هزر بخويَندريَتن، لةسةر بنةمايى ئابوورى يا فاكتةرى راميارى، ياخؤ وةكو هةستيَكى بةهيَز لةناو دةروونى تاكو كؤمةلَطايى تايبةن (مةبةستم ئةمة) ، كوردايةتى دةست ثيَشخةرى ئةم مةيدانة بووة. لةكاتيَكدا سةرى هةلَداوةو قيذةيى خؤى كردووةو ناوضةكةى هةذاندووة، زؤر لةو ملةتانةى ابن ألامان دةشةكيَتةوة لةريَزى دةولةتة بةهيَزةكان، لةخةوى شيرينى خؤيان بوون.بةلآم كورد دةلَىَ: نان ئةو نانة  ئةمرؤ لةخوانة لةبةر ئةوةى تايتلى سةرةكى باسةكةمان نويَكردنةوةيى هزريى نةتةوةيى كوردة دةبىَ ئاماذة بةضةند تيَبينيةك بكريَت ثةيوةندى بةخودى ئةم بيروكةبيَت: ثيَش ئةوةى باسى ئيسلامى سياسى بكةين كةتا ئيَستا خودى ئةو ثيَناسةيى بؤى كراون دذوارو ثيَضةوانةى نةتةوايةتية، هةر طيزو هةرطيزلةطةلَ نويَكردنةوة، طونجاونية.

1-دةبىَ ئةم رِاستية بسةلميَنن كة جيهانى ئةمرِؤ جيهانيَكى تازةية، وةضةرخانيَكى ميَذوويى بةسةر جيهانى ثيَشوودا هاتووة، بىَ طومان، شيَوةى خةبات و كؤششبؤ بةرجةستةكردنى تةاوى ئةندازةى ملةتى كورد مافى برياردانى ضارةنووسيش دةطرتةوة.

2- لةدوايى هةزاريى تازة 2000 م ديمةنى تةواويى سيستةمى جيهانى تازة بة ديار كةوت، ديتمان،طرفتيَكى ئابوورى لةئةمةريكا هةمووجيهانى ئابوورى هةذاند، هةروةها ديتمان حكومةتى سوريا لةدوايى زياتر لة 50 سالَ سةركةشى دانى نا بة حكومةتى لبنان، كة تائيَستا لةخةباتى ئةوة بون كة لبنان بةشيَكة لةسوريا. هروةهالةريَطا داية ببينين، تركياى ناسراو بةدةمارطيريى، بسةلميَنى راستى بونى كوردو مافةكانى و حكومةتى هةريَمى كوردستان.

3- هةولَدانى بنكةيى كاوة بؤ دامةزراندنى ضوار ضيَوةيةكى زانستى- راميارى- كةلتووي تازةو شياو لةطةلَ هاوضةخ بؤ نةتةوايةتى ( كوردايةتى ) كورد دةبىَلةسةر بنضينةيى ئةم طؤرِانكاريانة ثؤزةتيظــة بن كةروويداوة.

4- خؤشبةختانة هةموو ئةو بيروكة رِةنطدارة تازانةى شارستانيةتى جيهان هاوضةرخ سةلماندوويةتى وةكو ديموكراسيى، راست و مةردايةتى نةفرةت لةتوندوتيذيو دةمارطيرى، يرَيَزليَنانى ذن، ئيحرامى بةرامبةر، مافى ئادةميزاد، دابو نةريتى ئةخلاف، بةشيَكن لةسيستةمى رةسةنى ملةتى كورد، بىَ طومان لةكؤمةلَطايى كوردى نامؤ نةبووة. ئةوةية ئةحمةدى خانى سةرسام و مةدهؤشى كردووة" ئةز مامة رةحمةتى خوديى دا ، كرمانج وة دةلةتا دنىَ دا ، ئايا بة ضة وةجةمانة محروم، بالجملة ذبو ضة بونة محكوم ثيَش 350 سالَ، بيَت ثلةيى زانستى كوردو شياوى حوكمداريى زؤر بةرزترة لةملةتانى خاوةن دةسةلآتى زةمانى ئةوة كة دةكاتة رؤم و عةجةم. ئةوةندة ئةم دياردةية ناواقعيانةى زةمانى ئةو ثيَضةوانةى رِةواو عةدالةت بووة، ( لةطةلَ ئةوةشدا زانايى دينى بوون مةلا بووة) دةيةوىَ روبةروى قةدةرببى و داوايى حكمةتى لةخوا بكات. لةوةش داناوةشى بةلَكو ضارةسةرى قةدةريش دةكات بةيةكيَتى وتنافى ملةتى كورد، دةست بةئةذنؤ تةسليمى قةدةر نةبووة بؤية دةتوانم بلَيَم ئةحمةدى خانى 1650-1706 بكةم دامةزريَنةرى هزريى كوردايةتى لةميَذووى نةتةوايةتى كورد بةم دينة زانستيةى بىَ طةرد ئيسلاميش وةكو دين و كةلتورو زانست هاندةريى بووة نةك ئاستةنط.!!  بىَ طومان ميللةتى كورد لةهيض هةلَومةرجيَكا دريَغى نةكردووة، هةميشة ئةسثى رةسةنى خؤى تاو داوة لةطؤرِةثانى مةردايةتى، هةستى كوردايةتى، فيداكاريىبؤ سةركةوتن بةرةو ئاسؤى ئازادى، ئةوةش هزريَكى نةتةوايةتى لةدواى بووة. بةلآم لةهةمووكاتدا نةفرةتيان كردووة لةغةدروبىَ ئةخلاقى و تيرؤر، كةضى دوذمنانيان هيض بايةخيان نةداوة بةرةو شتى ثاك، تةنانةت زؤر جار دينى ئيسلامى ثيرؤزيان بةكار هيَناوة بؤ هاندانى خةلَقى دذى مافى رةوايى كوردو ضةسثاندنى زولمى درندانة وةكو ئةنفال بةعةرةب كردن.

لةدواى ئةدةبى بةضاوى خؤم ديتم لةدوايى كودةتاى بةعسةكان لة 63 تا رووخانى رذيَمى ديكتانؤرى بةعس، ئةم هةموو مةرطةساتةو جينؤسايدو تراجيديايى بةسةر ميللةتى كة ئةويش طةورةترين مةلاى كورد بةر لةهةموو كورستان و-بةغدا كورد واهات، تىَ طةيشتم مةبةستى مامؤستايى طةورةمان مةلا محةمةدى قزلجى ض بوو لةم دةرسةتايبةتيةيى بةمنى دا لةسالَى 1956 فةرموويى: خةريكى خؤ بةرزكردنةوة نةبن، كؤششتان بؤ ئةوةيى كة قةومةكةت كيان و جيَطاو شويَنى خؤيى هةبىَ، فةرموى برؤ بؤ مةكتةبى سيعد قزاز كة بةغدا لةذيَر دةستى دابوو، لةوكات وةك ميوان دةبينين نةك خاوةن مال:

بةلَى،راستة ميللةتى كورد لةسوار سوارانى ميللةتان بةرةو سةربةخيبو ئازادى دواكةوت بةلآم، هيض كات ثاشةكشةيى نةكردية لةخةباتى بىَ ووضانى سةختى، بةمةبةستى بةرجةستةكردنى ئامانج و هيواي سةركةوتن، سةرى شؤرِنةكرد بؤ ستةمكارى (طفيان) عوسمانيةكان، هةروةها بؤ رذيَمى ابرانيو نظامى عربى شؤرشى بةدرخانيةكان 1821-1847، شؤرِشى شيَخ عبيد الله نهرى 1878-1883 بزوتنةوةى شةهيد عبدالسلام بازرانى، ضيرؤكى خةباتى شيَخ محمودى حفيد، شيَخ سعيدى ثيران، قازى محةمةد، وسةركردةيى نةمر مستةفا بارزانى بةلَطةيةكى زيندووة بؤ ئةو راستيةي كة دوذمنانى كورد نةيانتوانى روحى كوردايةتى بفةوتيَنن.

7-بؤ ئةوةى كة ضوارضيَوةى هزريى نةتةوايةتى كورد بةنويَتى بنوسريَت جطة لةبايةخدان بةطؤرِانكاريى جيهان وةضةرخانى ئةم روحةيى لةدوايى هيَزو هزرى كورد بوو بناغةو بنضينةيى هزرى كوردايةتية   كؤن بيَت يا تازة بةلآم ئةطةرضى كاريزمايى ئةم سمبلانة كة هةردةم دةنطى كورديان بةدونيا طةياندووة لةشؤرِشةكانى كورد، دةبىَ ئةو راستية بزانين ، كةوانةية كؤثى كردنى ئةزموونى وان بةكةلَكى هةلَو مةرجى ئةو زةمانة نةبيَت، تةنيا ئيرادةى ثؤلايينى سةركردة ميَذووييةكانى بزووتنةوةيى كوردايةتى نةبيَت، كة ثيَناسةى دةكةين وةكو روحى نةتةوابةتى ئةو روحةيى نةبىَ هيَشتووة نةوانى كورد مةيدانى خةبات بةجىَ بيَلَن، يا لةسةر كةلاوةيى ماليؤن بطرين "البكاء على الأطلال" بةلَكو هةموو ئةو نسكؤيانةيى هاتؤتة ثيَشيان بويتة هيَزيَكى مةعنوى تازةتر بؤ طؤدانى خةباتى رؤلَةكانى ثيَشمةرطة بةرةو ئازادى و سةربةخؤيى. بىَ ئةوةى ئةم هةموو ئاستةنطةيى هاتؤتة رِيَطايان و ورةيان سست بكات، ياخؤ زةعيف.

8- نووسةرانى كورد تيشكيان هاويشتة سةر ئةو ئاستانطانة ئاماذةيان بؤ ناكةين تةنيا كؤسثيَكى بةزةقى هاتؤتة كايةوة بة (جدى) هةرةشةيى لةهزرى نةتةوايةتى كورد دةكات، ئةويش ظايرؤسيَكة دذواريى ئيرادةيى كورداية تية، بةناوى مقةدةسى دينى ئيسلام ، كة ناوى دةبةن بة ئيسلامى سياسى.  

ليَرة مةبةست ئةوانة نية كة ريَز لةنةتةوايةتى دةنيَن بةتايبةت نةتةوايةتى كورد و ضالاكانة لةثةرلةمان و لة هةموو ململانيَمان دذي ئةوانةى دةيانةوىَ ناو كةلتوورو مافى كورد لاواز بكةن ثيَشةكى دةبىَ ئةوةيى بزانين كة ئيسلامى لةدةست ثيَكدا جطة لةلايةنى روحى هزرى بزوتنةوةيةكى ئازاديخوازانة دةخويَندريَتةوة، كؤمةلَيَك لة ثرنسيثو ريَنمايى بريقةدارى هيَناية كاوة، كة سرنجى هةموو ئةوانةى بىَ دةسةلآت و بىَ كةسن (مستضعفون) ياخؤ خاوةن هزرو بيركردنةوةن عةقلانية راكيَش، بؤية خةلكيَكى زؤر لةوانة ، بةعةشقةوة روبةروى ئةم دينة تازةية ئةرؤيشتن، تةنانةت ميللةتاني ذيَر ضةثوكى ستةمكارانى ئةو زةمان بة ئاسانى تةسليمى دةبون.ثةيامى قورئان رولة ثادشاو دةولةمةند ناكات، بةلًَكو دةلَيَت "ياأيها الناس" مةبةست ثةيامةكى ديموكراسيانة ئةو دةرحةقانةى بةسةر جيهانى موسلَمان هات هةنديَك سةركةوتن، ديار كةوتن، زؤر لةميللةتان روون بوون، ذيَر كةوتن دةطةريَتةوة بؤ ضالاكى و كة بةكارهيَنانى هيَزو سياسةت، نةوةك ئيسلام بوين . توركةكان خاوةنى قورئان نةبوون، دانيشتنيشيان لة شةريعةت و ئةدةبياتى ئيسلام سةرةكى بوون،بةشيان لةميراتى كةلتوورى ئيسلامى عةرةبى زؤريكتربووة لةزانايانى كورد لةطةلَ ئةوةشدا بونة خاوةنى كةلتووري ئيسلامى، حكومرِانى موسلَمانى جيهانيان طرد بؤنزيك 400 سالَ، ئةم هةل و مةرجة بؤ كورديش ريَك كةوت، بةلآم كاكة صلاح الدين كةلتوورى مرؤظايةتى و، ثرنسيثى ليَبوردن وحيكمةت و يةك ريَزي موسلَمانان لاى طرنط تر بوو لةهةركاريَكى تر. نةك هةستى نةتةوايةتى نةبووة لةميَذووى ئيسلامىتى ،دين نةبويتة ئاستةنطى ثيَشكةوتنى ميللةتان، تةنيا بةثلةى يةك نةفامى و تىَ نةطةيشتنى ثةيامى راستةقينةى ئيسلام و فاكتةرى جياجيا نةبيت كة هةرية لةوانة رؤلَى خؤيان هةبووة.با ئةوةش بزانين ئةو بيروبيركردنةوة، بةناوى ئيسلام، هيض حةقيقةتيَكى مةعرفى (زانستى، نية تةنانةت فريودانى موسلمانانى نةزان نةبى بؤ بةكارهيَنانيان دذى بةهايةكانى هاوضةخ، بؤ سوديى ثرؤذة خويَناويةكانيان بةرةو ئةو ئاييندة تارو رةشةى بؤ كؤمةلَطايى موسلمانانيان دامةزراندوة,، وا ديارة ض قوريَكيان طرتؤتةوة بؤ يان!! نموونةشمان ليَرة قاعيدةو هةموو ئةوانةى توندوتيذ خويَن رشتن بةنا حةق تيرؤرو زةندةق ضوون بةكارديَنن مةوداى ئةوةمان نية لةم كؤرِة ثرنسيثة خويَناويةكانينا ثوضةلة بكةين خوشبةختانة وة ئيَستاش زؤر لةوانةى دامةزريَنةرى ئةم ثرؤذة خويَناوية بوو لة ئيسلامية سياسيةكانى جهادى ئيسلامى لةميسر طةراينةوة، بةخؤيان ضوينةوة ثةشيمانن، ضةند ناميلكةو كتيَبان بةلآو كردنةوة ( راجعاتيان ناو دلنيابة) لةطةلَ ئةوةشدا ئاماذة دةدةم بةيةكيَكلة ثرنسيثة بنةرةتى ئةم بيروكة خةتةرناكةى كة بويتة هؤى ثةل بةستكردنى ئيرادةو هؤشى ئةم بةستة زمانةى دةكةويتة داوى فريودانيان بةناوى دين و عةشقى بةهةشت. ئةوانةى رِيَطاى دروست كردنى دةولةتى بةناو ئيسلامى تةنها دةثيَش كارى بؤ دةكةم لةسةر خيسابى هةزارةها فرميَسكى بةستةزمان و لةبوارى – كوشتن و سةربرينو ) بىَ بذيَويةتى، بىَ رةحم روعب و تيرؤر بةلاى خودا.

ئةويش ثرنسيثى حاكميةتة ياخؤ بيروكةى حاكميةتة.   

مةبةست لةحاكميةت ئةوةية، كة ئادةميزاد مافى ئةوةى نية ياساو ريَساو برِيارى ضارةنووسى بؤ خؤيى يا ميللةتةكةيان بدات، حوكمرانى تةنيا شايستةيى تايبةتة بةخوا، خؤشيان يان سةركردةكانيان مةلايةكانيان ئةوانةى ياسا دادةنيَن ياخؤ بةرجةستةيى دةكةن هةروةكو ئةوةية شةريك (هاوبةش) بؤ خوا دابنرىَ، شريكش لةكفر كفرترة، دةبى بكوذريَى وةكو مرت دةكوذريَى " ان الحكم الله" ئةم ووشة قورئانية ثيرؤزة لةديَرزةمانةوة دراوة لةماناى خؤيى(تحريف) كراوة، لةجيَكاى خؤى لادراوة، لةجيَطاى خؤيدا مةبةست لةم ئايةتة، نووينى غةيبية –قدر- نةك برياردانبؤ سوودى كؤمةلَطاى بةشةر.

بنضينةيى توندو تيذيى ئيسلامى سياسى لةم تةحريفة، كةكراوة لةماناى ئةم ئايةتة بةلَكو زؤر لةوانةى بةلاى ئيسلامى سياسيش نةضوون ئةوم ئايةتة بةم ماناية ئةيلَيَن لة وةعزو ووتارى دينيان لةمزطةوتةكان هةروةكو شتى نر ئاماذةم ثيَدا طةورةترين كارةساتى جيهان ئيسلامى بةتايبةت كوردةوارى خؤمان نةفامى زؤر لةوانةى ووتار ديني (خطبه) دةخويَنةوة بؤ حةماسى دان بةموسلَمانانى دلَ بةستراو بةدين، طيَ نادةنة راستى مةسةلةكة لة سيباقةكةيان لاداوة زؤربةى بريارة لة دينيةكانيان هةلَةية و نادروستة، دةشى كةنة بنضينةو ئةساسى بؤ ضةند برِياريَكى تر بةناو شةرعى كة ئةوانةش لةسةر هةلَة دروست كراوةو خؤشى هةر هةلَةية.بؤنموونة دةلَيَن: ئةوةيى حوكم بةقانوون وةسفى دةكات كافرة كةكافرة بةمرتد دادةندرىَ كافركيَكى مرتد مرتديش دةكوذرىَ بىَ كوذن دةبىَ رةميش  نةبيت واتة سةرى ببرن. بزانة زنجيرةيةك لةهةلة نادروست لة شةرعى ئيسلامي يانناوى سياسة دةبيَتة ئيسلام نةفان و نةزانيش باوورى ثىَ دةكات نةخيَر، كافرنية، ئةوةى باوةرى بةخوا نية ياخؤ بة موسلَمانى دينى نية ئةمة ثىَ ئةلَيَن كافر بةو دينة.وة ئةطةر كافريش بيَت،.وتوش بوة، فاكوذريَت، سزاى مرتد لة قيامةتداية نةك دونيا مةطةر سةرهةلَدان بىَ دذى نزاعى كؤمةلَطا ئةمةش سياسةتة نةوةك دين.لةهةموو كيَشةكان هةستيارتر لةكؤمةلَطايةكى بةدين كيَشةيى جياوازى دينةن ئةمةش قورئانى ثيرؤز كة تةنيا سةرضاوةيةكى يةقينية- ته طعيه –بىَ طومان بؤ رِيَنمايى ئيسلام لة 15 ئايةتى ثيرؤزة بة ئادةميزاد دةلَيَت، جار جار بة محةمةد (ص) دةلَيَت ئةم كيَشةية تايبةت بةخوايةك ضارةنوسةكةشى هةر لةرؤذيى قيامةتة. هةروةكو لة قورئان دةفةرموىَ: مالك يوم الدين.كة ضى بةناوى ئيسلامى سياسى، ياخؤ نةفامي و نةزانينى ووشةى فةلسةفةى ئيسلامى ئةم خةلقة بةستةزمانةيان طومرا كردوون، دوذمناتيةكى بىَ ئةساسيان دروست كردووة لةنيَوان موسلَمان و دينةكانى تر. ئةوةيى لة مووسلَ بةريَوةضوو بةلَطةيةكى زيندوويى ثرِلة تراجيدياية.

خوا تؤ لة دين دين خوى لييان بكاتةوة

 دةنيوةش خوا كوردو كوردستانيش جاريَكى تر

نة كةويتة ذيَر رِق و كينةى ئةم بىَ دينانة.