ئافرەت و بەشداری سیاسی
كؤرِى خاتوو/ جولە ھاجی
24.11.2008
دەربارێ ئاریشەیا ژنێدا، گەلەك فاكتۆر كاریگەریا خۆ ل رەوش وباروودۆخا وێ دكەن ل ھەرێما كوردستانا ئیراقێدا نەخاسمە فاكتۆرێ ئۆلی، ئایینی كو گەلەك باندۆرا خۆ ھەیە ل سەر تەڤاھیا جڤاكا مە. ژ بەر كو سیاسەت تێ واتەیا دەستھەلاتداریێ، ودەستھەلاتداری ژی تێ واتەیا كۆنترۆلكرنا ژیانێ. ئەز بێتر سیمنەران وەكو چێكرنا پرسان نە دانا بەرسیڤان دبینم وئەم دكارن د ریا پرسێن بەشدار وئامادەبووییاندا موناقەشەیەكە زەنگین بكن.
دڤێت د دەستپێكێدا، پێناسەیەكە گونجاو ژ سیاسەتێ ب خوە رە بێتە دانان. تشتێ دیارە د ناڤا جڤاكا رۆژھلاتا ناڤین ب گشتی ونەمازە د ناڤا جڤاكا مە یا كوردیدا ئەوە كو سیاسەت وەكو مھنەیەكێ لێ ھاتیە ئانگو بوویە وەك قەواریەكە داگیركری ژ لایێ زەڵامیڤا. زەلامان كۆنترۆلكرنا دامارێن سیاسەتێ د ناڤا جڤاكێدا گرتینە. ئەگەر سیاسەت وەكە پێناسەیا خۆ یا گشتی ھونەرا شیانان-فن الممكن-بێت، ئایا مومكنە تەنێ زەڵام سیاسەتكار بت؟ تەنێ زەڵام سیاسەتێ برێڤە ببت؟ ئایا زارۆكەك نەشێت سیاسەتڤان بێت؟
گەلەك جاران د ناڤا خێزانێدا ود ئەزموونا مە یا رۆژانەدا ژی ژ مەرا تێ خویاكرن ئێھتیمالا زارۆكەك دو یان سێ ساڵی باشترین سیاسەتمەدار بێت. وەك میناك زارۆكەكی وەسا گەلەك ھیلەبازیان ود رێیا گریانێدا تشتێ دخوازە ژ دێ وباڤێ خوە دەستینە. كە واتە ئەو دابەشكرنا نە مەنتیقی كو ھەرتشی د جڤاكێدا دخە د بن كۆنترۆلا زەڵامیدا یەكا شاش وخەلەتە، سیاسەت ب خوە ژی گرێدایی مەسەلەیەكە ھزری وفكرییە. نە شەرتە زەلام تەنێ برێڤە ببن، لێ ئەو كەسێن خودان شیان وتوانا دكارن كارێ سیاسی بكن وتێدە سەركەفتی بن ژی.
ئەڤ رەوشا ئەڤرۆكە ھەیی وگونجاو بۆ زەڵامی كو رۆلا خۆ د سیاسەتێدا ببینە، ئەگەر رەوشەك باش بۆ ژنێ ھەبوویا دێ پتر شیابا كاریگەرتر ببیت د وارێ ژیانا سیاسیدا. دڤێت بەشداریكرنا ژنێ د بیاڤێ سیاسیدا نە تەنێ بۆنا بەشداریكرێن بێت. لێبەلێ بۆنا ئارمانج وخەباتەكە مەزن وكاریگەر بێت، بەرەف شكاندنا وی زەلامێ ھەیی كو كۆنترۆلا مەژیێ مە دكە.
كە واتە گەلۆ كارێ سیاسی كارێ ھەموو ئەندامێن جڤاكێیە یانێ ژی تەنێ كارێ زەڵامییە؟ بێگومان ئەو سیستەمێ سیاسی ھوكمران یان ئەو باروودۆخێ ئابووری یێ نە گونجایی ئان یێ گونجایی یان ئەو كولتوورێ بەرمایی ودابوونەریتێن جڤاكی تەنانەت دین ژی د گەلەك مەسەلاندا رۆلا خوە دبینە چمكی ھندەك ھەدیسێن شەریف یێت پێخەمبەری ژی ھەنە بەھسێ ھندێ دكن كو خوەدێ لەئەنەتێ ل وی قەومی بكە كو ژن سەركێشیا وی بكە..ھتد. ھەتا د كەلەپۆرا كوردیدا ژی ھن گۆتنێن وەسا ھەنە وەك"ژنا شەرمین ب شەھرەكی، زەڵامێ شەرمین ب كەھرەكی"! ئەڤ جۆرێ پەروەردەكرنا مە بۆ زارۆكەكی كو تو پەروەردا خێزانا خوە ل سەر دكی كارتێكرنا وێ ل سەر ئاڤاكرنا ھزر وبنەمایێت مرۆڤی دكەت ھەتا مەزن ببە ژ بەر كو ئەو ئافرەتەكە بێ ھەلویست وبێ بریار دئافرینە وتینە ھۆلێ. ل بەرامبەر ڤێ ژی زەڵام وەكە یێ بھێز وخودان بریار تێتە ھەسباندن ودیتنێ.
بەشداریا سیاسی یا ژنێ د پچووكترین خالا خوە دە تێتە دیاركرن، ئەوژی مەسەلەیا پرۆسەیا دەنگدانێ یە. كو مافێ ھەركەسی یە دەما دەگھیژە تەمەنێ 18 ساڵی كو بەشداریێ د بریارا سیاسی یانێ ژی د وارێ سیاسیدا بكێ. نوكا ژی دھێمە سەر مەسەلا پەرواوێزخستن وخوەدوورخستنا ئافرەتان د وارێ سیاسیدا. پرسەك ل ڤێرێ ھەیە گەلۆ ئەو ژنێن د ناڤا پارتێن سیاسی ودەزگەھێن جڤاكا سڤیلدا ھەتا چ رادەیێ شیانە رۆلا خوە ببینن؟ ھەر وەھا رۆلا وان چ بوویە د بھێزكرنا كولتوورێ كوردەواریێ وژیانا سیاسی یا ھەرێما كوردستانێ؟ نوكا رەوش گونجاوە ژبۆنا ژنا كوردستانی كو رۆلا خۆ پتر بھێز بكە. مەزنترین پالپشت ژ بۆ ژنان نوكا سەرۆكێ ھوكوومەتا ھەرێما كوردستانێ یە كو ھەول ددە توندووتیژیا دژی ژنان ژھۆلێ راكە. ژ بەر ڤێ چەندێ ئەز دبینم كو رێژەیا 25% یا تەمسیلكرنا ژنان د داموودەزگەھێن ھوكوومەتێدا مافێ ژنێیە نە خێرەكە كو توكەس پێ دكەت! ل ھەرێما كوردستانێ گەلەك كەس خوە وەكو سەربخوە ب لێڤ دكن وگلی وگازنان ل بەشداریكرنا ژنان د سازیێن ھوكوومەتێدا دكن لێ بەلێ د باوەریا مندا ئەو ب خوەژی شەپۆلەكن. جڤاك ب گشتی گەللەك بەھانەیان دەردخە ژ بۆ نەبەشداریكرنا ژنێ د كارووبارێ سیاسەتێدا. وگەللەك شەرت ومەرجێن دژوار كو بەلكو تەنێ د فەریشتەیاندا ھەبن ددەینن پێشیا وێ. لێ ئەڤ شەرت ومەرجانە تەنێ بۆ ژنانە لێ بۆ زەڵامان تونەنە! ئەڤەژی ب مەبەستا كو سیاسەت تەنێ ژ بۆ زەڵامان دبیت وبۆ ئافرەتان نابێت. راستە بەشداریا ژنێ ھەیە لێبەلێ تا چ رادەیێ ئەو بەشداریكرن یا ئاكتیڤ وچالاكە؟ ئەرێ مە چەند پارێزگەرێن ژن ھەنە؟ مە چەند بەرپرسێن لقان ھەنە د پارتیێدا؟ خوەدوورخستنا ژنان ژ بەشداریكرنێ د ژیانا سیاسی یا وەلێتدا كاریگەریەكە نێگاتیڤ ل سەر پرۆسەیا پێشڤەبرنا وەلات وبەرھەمێنانێ دكە. ناپلیۆن دبێژە: ئەگەر تو بخوازیت بزانبە وەلاتەك چەند پێشكەفتییە دبێ تو بزانیت كا ژنان ھەتا چ رادەیكێ دامارێن وی وەلاتی داگیركرنە. بەشداریا ژنێ گەللەك پێویستە وكاریگەرە. خەلكێ مە گەللەك گازنان دكن، ئەڤەژی باشە ژبۆنا دەستنیشانكرنا خەلەتیان وسەرراستكرنا وان.
راستە چ پارتیێ یان رێخستنەكێ د پرۆگرامێت خۆدا بەھسا ھندێ نەكریە كو مافێ ژنێ پێشێل بكن، لێبەلێ د ژیانا رۆژانەدا رەوش بەرۆڤاژی ڤێ ھندێ یە! پرسا ژنێ گشتی یە نە گرێدایی پارتیەك یان سازیەك تایبەتە. ب كورتی، گەرەكە لووبیەكە ژنێ چێ ببە وئەم ژن ل مافێن خوە خوەدی دەركەڤن وپشتگریا ھەڤ بكن، وبەرپرسیاریا خوە بجی بینن.
