فكرية   سياسية   ثقافية   تصدر عن رابطة كاوا للثقافة الكردية


هزرى  راميارى  رۆشنبيرى  بنكـﻪى كاوﻩى رۆشنبيرى كوردى دﻩرى دﻩكات


Hizrî  Ramyarî  Çandî Kombenda KAWA bo çanda Kurdî derdexe

المشرف العام: صلاح بدر الدين               هيئة التحرير: د. إبراهيم محمود     عبد الخالق سرسام     فدان آدم               مستشارو التحرير: د.محمد عزيز ظاظا     فردة جميل باشا     فؤاد ﮔﻤـو               الإخراج الفني: عصام حجي طاهر                                                                 ﭼﺎوديـ̌ـرى ﮔـشتى: سـﻪلاح بـﻪدرﻩدين          دﻩستى نوسـﻪران: د. ئيبراهيم مـﻪحمود     عـﻪبدولخالق سـﻪرسام     ﭬـﻪدان ئادﻩم          شيرﻩتكارى نوسـﻪران: د. محـﻪمـﻪد عـﻪزيز زازا     فـﻪرده جـﻪميل ﭘـاشا     فوئاد ﮔﻪمو          دﻩرهيـ̌ـنانا هونـﻪرى: عيسام حـﻪجى تاهر                                             Çavdêrê Giştî: Selah Bedredîn          Desteka Nivîskara: Dr. Birahîm Mehmûd     Ebdilxaliq Sersam     Vedan Adem          Şîretkarên Nivîskara: Dr. Mihamed Ezîz Zaza     Ferde Cemîl Paşa     Foad Gemo          Derhênana Hunarî: Îsam Hecî Taher                                      

الـعدد 15
السنةالثانية

 4/2006

 
ناوةروك
 المقالات باللغة:
    العربية
    كوردى
    Kurdî
 أرشيف المجلة
 خطوط / Tîp
 Ali_K_Traditional
 ملاحظات/Hajêhebun
 الاتصال / contact
binkeykawa@hevgirtin.net
    ت / 2242843
    ت / 2240441
 الاشتراك/ Abune

لةيادى سةدوهةشتةمين سالَةى لةدايكبونى رؤذنامةوانى كوردستانى   سةرووتار
كورد و مةسيحى... وئيسلام... و تايفةكان   سةلاح بةدرةدين
نةتةوةبوونى و تةظطةرا نةتةوا كورد   محةمةد ئةمين ئاسلان
سولَتان موزةفةرةدين خيانةت لةدةولَةتى كوردى ئةيوبي دةكات و هةوليَر تةسليم بةبةغدا دةكاتةوةو قةتلوعام دةكريَن؟!   عةبدولخالق سةرسام
نةتةوةى كاوة   جةمال شارباذيَرى
دةرضونى رؤذنامةيةكى هةفتانة بةناوى هاوارى نوىَ بةلَطةى بىَ ئاطايى دةستةى بةريَوةبةرايةتى   عةبدولخالق سةرسام
دادطايكردنى سةدام و خؤ ئامادةكردنى كورد بؤ رووبةرووبونةوةى دادطايكردنةكة   ظالا فةريد و عةبدولباست فةرهاى
رِؤلَى لاوان لة كؤمةلَطاى كوريدا   ريَبين حسن جاف

رِؤلَى لاوان لة كؤمةلَطاى كوريدا

كؤرِى بةرِيَز/ ريَبين حسن جاف
14/2/2006

لةسةرةتاى باسةكةمدا مةبةستمة هةولَبدةم رؤلَى لاو (طةنج) لة كؤمةلَطاى كوريدا لة بوارة جياوازةكانى ذياندا ديارى بكةم، لةهةمان كاتدا كاريطةرى ئةم لاوة لةسةر كؤمةلَطاكةى ض لةرووى راميارى ياخود كؤمةلآيةتى ياخود ئاستى رؤشنبيرى هتد.. هيوادارم بتوانم بةشيَك لةم باسة فراوانة ثيَش كةش بةئيَوةى بةرِيَز بكةم، ئةمةش بةئاماذةدان بةضةند لايةنيَك.
1- رةهةندى نةتةوةيى مةبةست هةستى نةتةوةيية لةهزرى طةنج دا،ض ئةطةر لاواز بووة ياخود بةثيَضةوانةوة، وة خويَندنةوةى بةهةر ديويَكدا هؤكارةكةى دةبيَت ضى بيَت.
2- رةهةندى كؤمةلآيةتى.
3- رةهةندى رؤشنبيرى و كاريطةرى زانكؤ لةنيَو كؤمةلَطاى كوريدا.
4- ئاستى توانايى ريَكخراو سةنتةرة رؤشنبيريية ناحكوميةكان (NGO).
مةبةستمة و بةطرنطى دةزانم ديراسةى ئةم لايةنة جياوازانة بكريَت، وة داواى ليَبوردن طةر لةدةربريندا موفةق نةبووم، ياخود وةك ثيَويست لة توانامدا نةبوو تةعبير لةنيةتى باسةكةم بكةم. ليَرةوة بةقسةكردن لةسةر رةهةندى نةتةوةى دةست بةباسةكةم دةكةم.
1- رةهةندى نةتةوةيى:- فاكتةرةكانى لاواز بوونى هةستى نةتةوةى لةهزرى لاو (طةنج) دا : كاتيَك ئيَمة بؤمان روون دةبيَتةوة كة هؤكارة بابةتى و خودى لةثشت ئةم رةهةندةوة هةية. لةوانةش
أ- شةرِى ناوخؤى سالَى 1994 "براكوذى" :- بىَ شك شةرِى ناوخؤ "براكوذى" لة سالَى 1994 دةستى ثيَكرد لةنيَوان ثارتى ديموكراتى كوردستان و يةكيَتى و يةكيَتى نيشتمانى فاكتةريَكى سةرةكى ئةم لاوازيية بوو، كةدواجار لةدةست ضوون و سثاردنى رؤحى هةزاران لاوى كوردى بةخاك بةخشى، لةم جارةشدا هةر لاو بوو، بوو بة قوربانى عةقليَكى ثير، ئةمةش فاكتةريَكى سةرةكى ئةم لاوازيية بوو، لةراستى دا لةم زةمةنة شةرِاوية كة ثرِيةتى لةنيطةرانى، هةستى نةتةوةيى مالَئاواى كرد لة كؤمةلَطاى كوردى بةجؤريَك لةجؤرةكان و هةستى حزبايةتى بالَى بةسةر ئةم هةستة ثيرؤزة داطرت، ئةمةش تا ئةو رادةيةى كوردستان دابةش كرا بؤ دووبةش، وة دةست بةسةراطرتنى ئةم حزبانة بةسةر ئةم دوو بةشةدا.
لةواقعيدا ئةم جةنطة خويَناويية ئةطةر ضى زؤريَك لةنةتةوةكان ئةزموونيان كردبوو، لةهةمان كاتدا بةئةزموونيَكى تالَ و زةمةنيَكى تاريك كة رووناكى مالَ ئاواى ليَكردبوو ناوزةندكرا لةميَذووى نةتةوةى كوردا. كة لةدواساتةكانى ئةم جةنطة و سةرةتاى هةولَة ئاشتةوايةكاندا، سةركردايةتى كورد بةئاشكرا ئةم جةنطةيان بةهةلَةيةكى ميَذووى ناوزةند كردو داواى ليَبوردنيان لةنةتةوةى كورد كرد.
ب- نايةكسانى لةدابةش كردنى داهاتى نةتةوةيى :- ئةطةر ضينى رؤشنبير خويَندنةوةيةكى واقيعانة بؤ ئةم طرفتة بكات كة ئةويش لاوازى هةستى نةتةوةيية لاى طةنج "لاو"، ئةوا دةلَيَت ناعةدالةتى و نايةكسانى ئةم دابةشكردنةى سةروةى نيشتمانى هؤكاريَكى ترى ئةم لاوازييةى هةستى نةتةوةيية، ضونكة تؤ كةدةبينيت داهاتى مانطانةى هةنديَك بةرثرس كةشياوى ئةو مةكانةتة طرنط و ثيرؤزة نية ضةند مليؤن ديناريَكة بةم ثارة تازة، كةضى لة بةرامبةردا داهاتى لاويَكى تازة دةرضووى زانكؤش رةنطة لةسةدوثةنجا هةزار دينارى ضاثى نوىَ تيَثةر نةكات، ئا ليَرةدا طرفتةكة سةرهةلَدةدات كة بةندة ثيَى واية لةم حالَةدا ئةم لاوة بةتوانا رؤشنبيرة هيض ثيَناسيَكى بؤ بوونى هةستى نةتةوةيى لةهزردا ناميَنيَت، بؤضى؟ ثرسيارة وةلآمةكةشى لةبةر ئةوةى كاتيَك ئةم لاوة ديَتة سةر مالَيَكى ساردوسرِ لةوةرزى زستانداو بةبينين و تيَرِامانى ضةند براو خوشكيَكى بىَ جل و بةرط و برسى مةخابن سةد مةخابن لةو دةمةداو لةو ساتةوةختةدا هةستى نةتةوةى لةهزرى ئةم تاكة "لاوة" بىَ ئوميَدةدا لةبار دةضيَت و هيض مانايةك بؤ ئةم هةستة بةشياو نازانيَت و بيَزو طالَتة بةم رستة جوانة دةكات، ئةطةر ضى لةناخيدا ئةم هةستة نةتةوةيية بةثيرؤزى ثاريَزراوة، بةلآم ئةمة هةلَويَستةو ناضيَتة خانةى (رد الفعل) تا ئةوكاتةى كة هيض طرنطيةك بةم طرفتة نادريَت.
ئةم هةلَويَستةش لةئةنجامى بالَ كيَشانى داخ و نيطةرانى و بىَ ئوميَدى ية.
ج- ريَطا نةدان بةئازادى رِا دةربرين:- وةك مانا راستةقينةكةى خؤى لةم وولآتةى ئيَمةدا ئةطةر ضى بةجؤريَك لةجؤرةكان ئازاو رِادةربرين هةستى ثيَدةكريَت، بةلآم بةديَويَكى تردا ئةم ئازادى رِادةربرِينة كؤنكريَت و زيندة بةضالَ كراوة، جا بؤ ئةوةى هةستى نةتةوةيى لةهزرى لاو طةنجى ئةم وولآتةدا ثيرؤزى خؤى لةدةست نةدات و طةشة بكات، دةبيَت ئازادى رِادةربرين لةئةركةكانى باوةربوونمان بيَت بة ديموكراسيةت، لة ثيَناو ئةوةى ضينيَك ياخود تويَذيَكى جودا خوازو ياخى دروست نةبيَت كة دذى هةر بةهاو ثرنسيثيَكى حزبي و حكومى بيَت، دةبيَت دةسةلآت بة تةواوى رةهةندة جياوازةكانيةوة ريَطا بدات وة باوةرى هةبيَت بة بةشةفافيةت و رِاى جياوازو رةنط و دةنطى جياواز، ئةمةش دةبيَت كارى بؤ بكريَت، ضؤن ؟ بةو مانايةى ريَطا بدريَت بة خةلَكى هوشيارو رؤشنبيرو ئاكتيظ كةرؤلَ ببينن وة بتوانن و ئازادبن لةوةى تةعبير لةئيرادةو رِاى خؤيان بكةن، بؤ ئةوةى ضيتر ذيان نةبيَت بةقبولَ كردن و طويَداطرتن لةهةلَةكان و دووبارة كردنةوةيان، بوونى رِاى جياواز واتة باسكردن و هةولَدان بؤ ضارةسةركردنى كيَشةكان و دووبارة بنيات نانى كؤمةلَطايةكى هاوضةرخ و ثيَش كةوتوو.
د- دروست بوونى ضينى دةولَةمةندو هةذار "ضينى ئةرستؤكرات و ثرؤليتار كريَكار" و نا هةوسةنطى لةنيَوان داهاتى لاويَك و داهاتى بةرثرسيَك: ناعةدالةتى و نةبوونى إجراءاتى ثيَويست و ليَنةثيَضينةوة لةكارو ئةنجامى دةزطاكانى دةولَةت هؤكاريَكى بةرضاو بووة لةدروست بوونى ناهاوسةنطى لةنيَوان داهاتى لاويَك و داهاتى بةرثرسيَك ، لةهةمان كاتدا دروست بوونى دوو ضينى "تويَذ" لة نيَو كؤمةلَطادا ئةوانيش ضينى سةرمايةدار "ئةرستؤكرات" و ضينى ثرؤليتار كريَكارة بووة بةفاكتةريَكى سةرةكى كة ئةم دوو ضينة نةتوانن مامةلَة لةطةلَ يةكتردا بكةن، ئةمةش لةئةنجامى لةناوضوونى ضينى ناوةند (وسطى) بةدةرئةنجام دوو مةملةكةتى جياواز و دوو ذيانى جياوازو دوو عةقلَى جياوازو دوو أحساسى جياواز ثةيدا دةبن، نموونةش وةك شارى خةونةكان كة سةرجةم سيَرفسةكان "خزمةتطوزارييةكانى" بؤ دابين كراوة بةبةردةوامى و لةبةرامبةردا طةرةكى كورِانى عينكاوة كة ضةند سةدمةتريَك مةوداى نيَوانيانة كة تةنها ذيانى مرؤظى تيَدا بةسةر نابريَت، ئةمة كورد طؤتةنى "مشتيَكة لةخةرواريَك" وة نموونةيةكى ساناو سةرةتايية، ئيتر دةبيَت هةستى نةتةوةى لةكوىَ هةبيَت، لةسةر كؤلآن يان لةبازار !!
لةهةمان كاتدا لةرووى ئابوورييةوة ناسةقامطيرى بارى ئابوورى خيَزان و سةربةخؤ نةبوونى لاو لةبوارة جياوازةكانى ذياندا "سياسي ، رؤشنبيرى ، رابواردن intretment ، كؤمةلآيةتى هتد.." دةبيَتة هؤى لاواز بوونى ئةم هةستة نةتةوةيية، نموونةش دةكريَت خويَنةرى بةريَز ذيانى خؤت بكةيت بةنموونةى ئةم ديَرة نووسراوةى سةرةوة.
2- رِةهةندى كؤمةلآيةتى:- دةكريَت وةك كؤمةلَناسيَك بلَيَم "ئاكتيظى كؤمةلَطا ماناى رؤلَ بينينى (لاو) دةطةيةنيَت لةنيَو كؤمةلَطادا، بةلآم لةكاتيَكدا كؤمةلَطا هيض بنةماو ثرنسيثيَكى كؤمةلآيةتى تيَدا بةديناكريَت، لاو بة ثاشكؤى كؤمةلَطا دادةنريَت، ئيتر كؤمةلَطا هيض رؤلَيَك نابينيَت و بةئةركى خؤى هةلَناسيَت، دةرئةنجام كؤمةلَطا دةبيَتة ئؤخةى ئؤخةى هةركةس بؤ خؤى، ئيتر لاويَك ناميَنيَت ئاكتيظى خؤى بسةلميَنيَت لةنيَو كؤمةلَطادا، كاتيَك لاو دةبيَت بةثاشكؤى كؤمةلَطا ئةوا كؤمةلَطا بةشيَوةيةكى تلقائى بةرةو ثوكانةوة دةضيَت، كاتيَك ئيَمة دةلَيَين لاو ثاشكؤية، ئةوا ماناى واية كؤمةلَطا عةقلَيَكى ثير بةريَوةيدةبات. ئةمة نةك بةو مانايةى مةبةستمان مرؤظيَكى ثير لةرووى فسيؤلؤجيةوة بيَت. نةخيَر بةلَكو عةقلَيَكى ثير كةطؤرانى زةمةن فاكتةرة بؤ نةمانى كاريطةرى ثؤزةتيظانةى ئةم عةقلَة كةدواجار ثير دةبيَت لةرووى تواناو راهيَنانةوة، كاتيَك دةبينين كؤمةلَطا عةقليَكى ثيرى ناثيَويست بةريَوةيدةبات بةهؤى خيَراى طؤرانكارييةكان ، ئيتر ئةمة دةبيَت بةكارةسات بؤ عةقلَى لاو كةعةقلَى ثاش عةقلَى ثيرة، دواجار عةقلَة لاوةكة دةبيَت بةقوربانى ئةم عةقلَة ثيرةو هاوشيَوةى ئةو دةبيَت.
لةهةمان كاتدا لةرووى فسيؤلؤجيةوة دةركةوتوة (لاو) توانايةكى بىَ ئةندازةى هةية لةرووى عةقلَ و جةستةوة، بؤية كاتيَك كؤمةلَطا ئةم توانا عةقلَى و جةستةيةى لاويَك فةرامؤش دةكات ياخود بةثيَويستى كؤمةلَطاى نازانيَت كةدةرئةنجامةكةى ثةراويَز خستنى ئةم لاوةية، سةرجةم تواناكانى ئةم لاوة (طةنج) زيندة بةضالَ دةكريَت . لةم ساتةدا ئةم ثةراويَزخستنةى لاو لةلايةن كؤمةلَطاكةيةوة فاكتةريَكى سةرةكية بؤ لاسار بوون و بةرةو هةلَديَر بوونى لاو، و ئاراستةكردنى بةرةو كةنارى نائارامى و ئاشناكردنى بةنامؤبوون و رق و دذايةتى، جا بؤية ثةراويَز خستنى لاو ، وا لة طةنج دةكات تووشى لادان (أنحراف) فكرى و رةوشتى بيَت. لة هةمان كاتدا ئةطةر ذينطةيةكى تةندروست زةمينة سازى بؤ نةكريَت واتة بؤ لاو، ئةوا لاو ناتوانيَت توانا و فكرة جوانةكانى ثيَش كةش بة كؤمةلَطا بكات، يان رؤلَى هةبيَت لةكؤمةلَطا.
3- رؤلَ نةبينينى ريَكخراوة ناحكومى و سةنتةرة رؤشنبيرييةكان (NGO )
(NGO) ياخود ريَكخراو سةنتةرة رؤشنبيرييةكان و ئاكتيظيان و بوونيان لةنيَو كؤمةلَطادا ماناى رؤلَ بينى كؤمةلَطاية، وة ئةم كؤمةلَطاية دةبيَت بة كؤمةلَطايةكى مةدةنى و مؤديَرن، بؤ ئةم مةبةستة لةضةند خالَيَك دا ئةم لايةنة روون دةكةمةوة.
أ/ ريَكخراو سةنتةرة رؤشنبيرييةكان بالَيَكى جوانى كؤمةلَطاى مةدةنين ، بؤية كاريَكى باشة طةر هاوكارى ماددى و مةعنةوى بكريَن، بةلآم دةبيَت ميكانيزميَك هةبيَت بؤ جىَ بةجىَ كردن و تةرجةمةكردنى ئةم هاوكاريية ماددى و مةعنةوية بةشيَوةيةكى دروست و تةندروست، ضونكة (بةندة) دلَنياية حكومةت هاوكارى تةواوى ماددى و مةعنةوى ئةم ريَكخراوة رؤشنبيريانة دةكات، كة هةولَدةدةن بؤ بةرةو ثيَش بردنى مةدةنيةت و طةشةثيَكردنى كؤمةلَطا. بةلآم نةبوونى ميكانيزميَكى ثيَويست كاريَكى نةطةتيظة.
ب/ طةر بثرسين ئايا ئةم ريَكخراو سةنترة رؤشنبيريانة تا ض ئاستيَك بةرهةميَكى باشى كارةكانيان بةكؤمةلَطاى كوردستانى بةخشيوة؟ ئةمة ثرسيارى ئيَمةية كة دةكريَت كارى بؤ بكريَت.
ج/ (NGO) كان نةيانتوانيوة ئةم هاوكارييةى سةرؤكايةتى حكومةتى كوردستان، تةرجةمة ئةرزى واقيع بكةن، ئةم بةو ماناى كة هةولَ و ضالاكية رؤشنبيرييةكانيان وةك ثيَويست نية. واتة ناتوانن هاوكارى حكومةت بةكاربهيَنن بؤ ئاكتيظ كردنى خؤيان و كؤمةلَطاكةيان.
د/ كةمتةرخةمى هةردوو وةزارةتى رؤشنبيرى و ناوخؤ، لةمؤلَةت ثيَدانى رةسمى ئةم ريَكخراو سةنتةرة رؤشنبيريانة، بةشيَوةيةكى عةشوايى واتة نةبوونى بةرنامةيةكى تؤكمةو ديراسة نةكردنى شاروكؤمةلَطا كة تا ضةند ثيَويستى بة ئةم ريَكخراوة رؤشنبيريانة هةية. بةديويَكى ترى باسةكةمدا، دةكريَت ئاماذة بةرؤلَ نةبينى زانكؤ بكةين لةكوردستانداو نةبوونى (افهم) تيَطةيشتنيَكى دروست بؤ طؤرِانكارييةكان و ضارةسةركردنى دياردةكان و ثيَطةياندنى تويَذيَكى هةستيارى داهيَنةر و ثسثؤر بؤ كؤمةلَطاى كوردى ئةمةش لةبةر سىَ هؤكارة.
1- خراثى و ثةككةوتووى سيستةمى خويَندن لةزانكؤدا.
2- نةبوونى مامؤستاى ئةكاديمى ، بةشيَوةيةكى ثيَويست بؤ نيَو زانكؤ.
3- ئيدارةى زانكؤ و نةتوانين بةضارةسةركردنى طرفتةكان (واتة نةبوونى ئيدارةيةكى ثيَويست).
4- نةبوون ياخود خراثى ثةيوةندى نيَوان مامؤستاو قوتابي.

سةرووى لاثةرِةكة