|
هةندىَ راستى نويَى لةجةنطةكانى
دةستوردا
سةرووتار
كارى سياسي لةم قؤناغةدا لةزؤربةى وولآتانى ناوضةكةدا
طةيشتة رادةيةك كةوا تةنيا هةولَدان بيَت بؤ دارشتنةوةى
دةستوورى نويَى ئةويش لةسةر ثيَويستيةكانى طةل و نيشتمان و
دوارؤذيدا، لةثيَناو طؤرانكارى لةسةر ئاستةكانى سياسي و
رؤشنبيرى و كؤمةلآيةتى و ئابورى و بةجىَ هيَنانى مةرجةكانى
دةولَةتى سةردةمانةو ئالَوطؤرِكردنى دةسةلآتو سةقامطيركردنى
بيروباوةرةكانى ديموكراسيةت و مافي ميللةتان لة ضارةنوسى خؤيدا
و مافةكانى مرؤظـ. ئةطةر هاتوو بةرنامة سياسيةكان و ثلانى
ثةرةثيَدان راستترين ريَطا دةستنيشان دةكا بؤ طةيشتن
بةئامانجةكانى كؤتايى بؤ ضةند قؤناغيَكى دياريكراو بؤى هةية
كورتبىَ يان دريَذةخايةن ئةوا ئةو دةستوورةى زؤرينةى خةلَك
دةيانةوىَ بةشيَوةيةكى ئاسايى رىَ رةوى ئيستراتيجي دةطؤرِى و
بنةماكان دادةنىَ وةك بةرجةستةكردن بؤ هةلَويست و بةرذةوةندى
هةمووان. هةروةها وةك تةعبيركردن لةيةكدى طرتنةوةى كؤمةلآيةتى
لةنيَوان رةطةزة جياجياكان و ضين و تويَذةكانى طةل ئةوة
بةتةعريفةيةكى كلاسيكى طشتى، لةسةرةتاى دةسالَةى يةكةمى ئةم
سةدةية، طرينطى نويَ كردنةوةى دةستوورةكان لةثةرةسةندنداية بؤ
ئةوةى لةطةلَ كاروانى طؤرانكاريةكاندا هةنطاو بنىَ لةلايةك بؤ
بةخؤوة طرتنى داهاتى تازة لةسةر بيروبرواكانى كةخؤى دةسةثيَنى
وةك مةرجيَك بؤ هيَنانةدى طؤرانكاريةكان و دةرضوون لةتةنطذةو
سةقامطيركردنى يةكيَتى نيشتمانى وةك مافي ضارةى خؤنوسين بؤ
هةموو طةلآن لةنيَوة دةولةتةكانى فرة نةتةوةدا لةجياتى دروشمة
ناديارو فشوفولَةكاندا- بؤ ضارةسةريكردنى مةسةلةى نةتةوةكان
لةثيَناو قولَكردنةوةى مافي هاوولآتيةتى واتا نيشتمانى لةسةر
حيسابي نةتةوةيى بةرامبةر بة طةلةكانى بىَ بةشن لةمافةكانيان
نةك ئةو طةلانةى لةسةر حوكمن ئةوانةى كةخؤى لةخؤيدا مةسةلةى
نةتةوةيى رةتدةكةنةوة هةر لة بؤ جيَطيركردنى بنةماكانى سياسي و
ئيدارى و جوطرافى و ميَذوويى كةوا مافةكان بةروونى
وةدةستبهيَنى و سنوريَك بؤ ضةوسانةوةى نةتةوةيى دابنىَ هةروةها
رةفتارة شؤظيَنيانةكةى كةوا ناكؤكى و بةيةكدادان دروست دةكاو
ئاشتى ناوخؤيى و يةكيَتى نيشتمان دةخاتة مةترسيةوة. هةروةها
برواكانى ديموكراسي و مافي مرؤظـ و مافي ئافرةتو سةربةستى
ثيَكهاتة ئاينيةكان و مةزهةبي بؤيىَ نويَكاريةكانى دةستوورى
تةنيا لةسةر باوةرةكانى سياسي و فةلسةفي و رةوشتو مافةكان
ناوةستىَ كة هةردةبىَ هةبىَ بةتايبةتى لةكؤمةلَطانى فرة
نةتةوةيى و ، لةجياتى ديكتاتؤريةتى زؤرينةكان لةزؤربةى
وولآتانداو لةوكاتةدا كةوا نةتةوةى زؤرينة ضارةنوسى نةتةوةى
بةذمارة كةمتر دةستنيشاندةكاو دةست لةتايبةتمةنديةكانى وةردةدا
بةناوى زؤرينةى دةنط بةبىَ ئةوةى شةرعيةتى نويَنةرايةتى
وةرطرتبىَ.
لةم بةدواداضونةدا راى طشتى نيَو دةولةتى و هةلَبذاردة سياسي و
رؤشنبيريةكان و جولانةوةكانى كؤمةلَطاى مةدةنى ناوةخؤ
بةتايبةتى كارى دارشتنةوةى دةستوورة نويَيةكانيان زؤر طرينط
وةرطرتووة لةئةفغانستان و بةلقان و ئةوروثاى رؤذهةلآت و سودان
و عيراق و لةنيَو ئةوانةشدا دةستوورى هةريَمى كوردستان يان ئةو
كةمة طؤرانكاريةى لةخؤ ئامادةكردنى بؤ دارشتنةوةى دةستوورى (ميصر)
ى دةكرىَ يان دارشتنةوةى دةستوورى سوريا ثيَش رووخانى
رذيَمةكةى. ئةمانة هةمووى لةسةر كةلاوةى دةستوورةكانى رذيَمة
توتاليتاريةتو تيوكراتى كؤنةثةرستيداية. كةخؤى لةخؤيدا
ئيشارةتيَكة بؤ سوربون و قولبونةوة بؤ رةهةندةكانى ئةو
طؤرانكاريانةى روودةداو يان ضاوةرواندةكرىَ لةسةر ئاستى جيهانى.
بانط رِاهيَشتنة بؤ دةسثيَكردنى قؤناغيَكى نويَى لةذيانى
طةلآنى بةثةرؤشةوةن بؤ سةربةستى و رزطاربون و ئاشتى و
ثيَشكةوتن.
سةرووى لاثةرِةكة |